نارسایى قلب: علت ، علائم ، درمان

نارسایى قلبى مزمن  CHF  :

نارسائى قلبى وضعیتى است که در آن قلب توانائى پمپاژ خون بمقدار کافى براى بافت‌هاى مختلف بدن را ندارد یا تنها با یک فشار پرشدگى افزایش یافته غیر طبیعى قادر به انجام آن است. بعبارت ساده تر نارسایی قلب به معنی کاهش شدید عملکرد قلب است یعنی قدرت انقباض  یا انبساط قلب کم شده و نمی تواند خون را بمقدار کافی پمپاژ‍کند.

شناسائى مسائل زمینه‌ساز و عوامل کمک‌کننده به ایجاد  بیمارى نارسائى قلبى CHF حاد اهمیت دارد.

بیمارى‌هاى زمینه‌اى

بیمارى‌هاى زمینه‌اى شامل وضعیت‌هائى مى‌شود که عملکرد بطن را تضعیف مى‌نماید: بیماری های قلبی مثل بیمارى  انسداد عروق کرونر، پرفشاری خون یا هیپرتانسیون، کاردیومیوپاتى ها (مثل   کاردیومیوپاتى اتساعى ، محدودکننده  و هیپرتروفیک )، بیمارى‌هاى دریچه‌ای ( مثل نارسایی یا تنگى میترال یا آئورت) ،آریتمی های مزمن قلب،  بیمارى‌هاى مادرزادى قلبی  و گاهی بیمارى‌هاى پریکارد. گاهی نیز قلب در زمینه بیماری سایر ارگانها درگیر و نارسا می شود. مثل نارسایی قلب بدنبال نارسایی کلیه ، دیابت ، بیماری مزمن ریوی و…..

شایعترین علت نارسایی قلبی ایسکمیک می‌باشد یعنی بر اثر آترواسکلروز شریانهای کرونری یا سکته قلبی،  برخی از سلولهای عضله قلبی می میرند یا قدرت انقباض خود را از دست می دهند و لذا توان انقباض قلب کم می‌شود .

عوامل تشدیدکننده حاد یک نارسایی قلب تحت درمان:

شایعترین عوامل تشدیدکننده حاد  یک نارسایی قلب تحت درمان عبارتند از:

۱. عدم رعایت رژیم غذایی مثل  افزایش دریافت نمک (سدیم) یا مصرف زیاد مایعات ،

۲. عدم همکارى بیمارى در مصرف مرتب داروهای مربوطه (داروهای CHF) یا مصرف داروهای ممنوع مثل برخی مسکن هاو …

سایر عوامل عبارت است از :۳  – ایجاد یا تشدید ایسکمی قلب یا سکته قلبی حاد(  MI حاد که ممکن است حتی  بى‌سر و صدا باشد)، ۴. تشدید پرفشاری خون (هیپرتانسیون)، ۵. آریتمى‌هاى حاد از جمله AF  با پاسخ بطنی بالا یا سایر تاکی آریتمی ها در زمینه نارسایی قلبی و یا برادی آریتمی ها ناشی از مسمومیت دارویی مثل دیگوکسین ، ۶.  هر نوع عفونت (که گاهی بدون تب است) و / یا تب، ۷. آمبولى ریوی، ۸. آنمی، ۹. تیروتوکسیکوز، ۱۰. بارداری، و ۱۱. میوکاردیت حاد یا اندوکاردیت عفونى.

علائم ونشانه های نارسایی قلبی  :

علائم ناشى از خون‌رسانى ناکافى به بافت‌هاى محیطى (خستگی زودرس ، تنگى‌نفس، کاهش انرژی و…) ویا  افزایش فشارها پرشدگى داخل قلبى (ارتوپنه، تنگى نفس حمله‌اى شبانه، ادم محیطی) مى‌باشد.
در مراحل اولیه این بیماری ممکن است بی علامت باشد و فقط در معاینه یا اکوکاردیوگرافی قلبی کشف شود. بیماریابی در این مرحله عمدتا محدود به بیماران در ریسک کاردیومیوپاتی که تحت بررسی قرار می گیرند می باشد( مثل بیماران با سابقه خانوادگی نارسایی قلب، بیماران مبتلا به فشارخون بالای مزمن، بیماران دیابیی و تیروئیدی ، وجود آریتمی و…) .

بتدریج  با پیشرفت بیماری ،علائم  نارسایی قلب ظاهر می‌شود. این علائم شامل موارد زیراست:

احساس تنگی‌نفس در زمان فعالیت ودر موارد شدیدتر بیماری در زمان استراحت ،در موارد شدیدتر سرفه خشک مکرر، گاهی همراه با خلط خونی یا  کف دار
ادم (تورم)  ناحیه ساق و مچ پا و تورم  شکم (در کاردیومیوپاتی پیشرفته با درگیری سمت راست قلب) احساس خستگی وضعف عمومی ، سرگیجه، بی حالی
تپش قلب و ضربان نامنظم قلب ،کاهش  اشتها ، کاهش  میل جنسی

درمان:

هدف برطرف کردن علائم، از بین بردن عوامل تشدید کننده و کنترل بیمارى قلبى زمینه‌اى است.

باید توجه داشت، درمان دارویی در بیماران دچار اختلال عملکرد بى‌علامت بطن چپ، لازم است و صرف بی علامت بودن ، دلیل عدم مصرف دارو نیست. عدم مصرف دارو در این بیماران موجب تسریع پیشرفت بیماری و تشدید نارسایی خواهد بود

اقدامات عمومى

رژیم غذایی را بطور جدی و مداوم رعایت کنید، مصرف نمک را محدود کنید. غذا را بدون نمک طبخ و نمک سر سفره را حذف کنید، از مصرف مایعات زیاد  بویژه پشت سر هم (مثلا صرف چند لیوان چای، آب و…  پشت سر هم ) بپرهیزید.

از مصرف داروهای متفرقه بویژه مسکن ها ( NSAIDها) اجتناب کنید(عموما ترکیبات استامینوفن با اجازه پزشک معالج بلامانع است)

بعلت عوارض شدید عفونت ها ، ترجیحا هر سال بیمار را علیه آنفلوانزا و پنومونى پنوموککى واکسینه کنید.

فعالیت بدنی متناسب شدت بیماری و مداوم ومنظم داشته باشید. از فعالیت های شدید و خسته کننده پرهیز کنید.

درمان دارویی:

مهارکننده‌هاى آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین مثل کاپتوپریل و انالاپریل و …:

در برخی از افراد در معرض احتمال بالای   نارسایی  قلبی در آینده   و در تمام بیماران مبتلا به اختلال عملکرد بى‌علامت بطن چپ  ونیز دچار نارسائى قلبى علامتدار  سیستولیک بطن چپ برای پیشگیری از تشدید و پیشرفت بیماری و نیز درمان علائم بیماری باید استفاده شود.

در صورت عدم تحمل مهارکننده آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین، مسدودکننده گیرنده آنژیوتانسین (Angiotensin Receptor Blocker) یا ترکیب هیدرالازین به‌علاوه ایزوسوربید تجویز می شود.

بتابلوکرها (مثل  کارودیلول Carvedilole  ، متوپرولول  Metoprolol  یا متورال  و ….)

در تمام بیماران مبتلا به اختلال عملکرد بى‌علامت بطن چپ  ونیز دچار نارسائى قلبى علامتدار  سیستولیک بطن چپ  همزمان با مهارکننده‌هاى آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین  برای پیشگیری از تشدید و پیشرفت بیماری و نیز درمان علائم بیماری باید استفاده شود. در بیماران دچار نارسائى قلبى کلاس II-III به‌همراه مهارکننده‌هاى آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین و دیورتیک‌ها و دیگوکسین بکار می رود.  اما برخلاف مهارکننده‌هاى آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین بیماران در معرض  نارسایی  بطن چپ  بکار نمی رود.

بتابلوکرها  هم علائم را بهبود مى‌بخشد و هم طول عمر بیماران دچار نارسائى قلبى بدون علامت یا علامتدار  را افزایش مى‌دهند. این داروها با دوز کم شروع شده و به‌تدریج  در صورت تحمل بیمار افزایش مى‌یابند .

دیورتیک‌ها

در بیمارانى که دچار اضافه حجم مایع هستند براى رسیدن به حجم نرمال و برطرف کردن ادم استفاده می شود. براى تنظیم دوزتوزین دوره ای  بیمار لازم است.

در موارد مقاومت نسبت به دیورتیک، دوز دارو را اضافه یا از ترکیب دو دیورتیک با هم استفاده میشود و یا بیمار بستری و دارو را ب‌طور وریدى تجویز می شود

دیژیتال یا دیگوکسین :

در بیماران دچار نارسائى سیستولى قلب علامتدار  که علائم  آنها با درمانهای قبلی بهبود نیافته یا در صورت وجود آریتمی  فیبریلاسیون دهلیزی همزمان،  به مهارکننده آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین، بتابلوکرها  و دیورتیک‌ها اضافه مى‌شود.

برخلاف دو گروه اول دارویی ، دیگوکسین طول عمر بیماران نارسایی قلب را افزایش ندادن و همچنین در درمان نارسایی قلب  CHF ناشى از بیمارى پریکارد، کاردیومیوپاتى محدودکننده، یا تنگى میترال (مگر در صورت وجود فیریلاسیون دهلیزی) کاربرد ندارد. مصرف دیگوکسین در کاردیومیوپاتى هیپرتروفیک و بیماران دچار بلوک هدایت دهلیزى – بطنى ممنوع است. توجه داشته باشید که تمام بیماران فوق الذکر علائم بالینی تقریبا مشابه نارسایی قلب  CHF  دارند و مصرف  خودسرانه این دارو بدون تجویز پزشک بسیار خطرناک است. دوز دارو  به جنس بیمار ، سن، وزن و عملکرد کلیه و  Cr  بیمار بستگى دارد و با کمک آزمایش خون اندازه‌گیرى سطح دیگوکسین تنظیم مى‌شود. (بطور معمول از۰٫۲۵ روزانه تا ۰٫۱۲۵  یعنی نصف قرص یکروز درمیان  متفاوت است.  این دارو با برخی داروها تداخل اثر داشته و لازم است مقدار مصرف دارو را تغییر داد. مثلا وراپامیل، آمیودارون، بروپافنون و اسپیرونولاکتون  وکینیدین نیز سطح سدیم دیگوکسین را افزایش مى‌دهند بعلت نزدیکی سطح سرمی درمانی با سطح سرمی توکسیک دارو، مسمومیت با دیژیتال ممکن است بعلل مختلف از جمله مصرف بیش از اندازه  یا مصرف دارو همزمان از دو نوع بسته بندی تجویز شده در دو نوبت ویزیت که در بیماران مسن و بی سواد شایع است و همجنین  بعلت  تشدید نارسایی کلیه در زمینه نارسایی قلبی  اشاره کرد.نخستین نشانه‌هاى مسمومیت‌عبارت است از: علائم گوارشی مثل  بى‌اشتهائی، تهوع و استفراغ ، بی حالی و بیقراری و سپس خواب آلودگی و لتارژی. و علائم  قلبى شامل  آریتمی ها مثل اکستراسیستول‌هاب بطنى و تاکى‌کاردى  و فیبریلاسیون بطنی؛ تاکى‌کاردى دهلیزى به‌همراه بلوک؛ ایست سینوسى (Sinus Arrest)؛ بلوک سینوسى – دهلیزى و تمام درجات بلوک دهلیزى – بطنی، مى‌شود. مسمومیت مزمن با دیژیتال ممکن است باعث لاغرى (Cachexia)، ژنیکوماستی، ‘زرد’ بینى یا گیجى (Confusion) شود. با ظهور نخستین نشانه مسمومیتبا دیژیتال، دارو را قطع کنید و در اولین فرصت با پزشک خود مشورت کنیددر نارسائى قلبی متوسط با EF  کمتر از ۳۵-۳۰% برای پیشگیری از فیبروز قلبی (لاستیکی شدن قلب)  اسپیرونولاکتون تجویز می شود.

بار کارى قلب را کاهش دهید: کاهش فعالیت فیزیکی و پرهیز از فعالیت های جسمی سخت، دوره‌هائى از استراحت در بین فعالیت های روزمره کمک کننده است.

در بیماران بى‌حرکت از ترمبوز وریدهاى عمقى به‌وسیله تزریق هپارین  یا وارفارین پیشگیرى کنید.

احتباس مایع اضافى را کنترل کنید: محدود کردن نمک  (سدیم)  رژیم غذائى (حذف غذاهاى پرنمک، مانند چیپس سیب‌زمینی، سوپ یا غذاهای کنسروشده، گوشت یا ماهی  نمک سود، حذف  نمک در سر سفره به غذا)؛ در موارد CHF پیشرفته به رژیم سختیگرانه‌ترى (کمتر از ۲ گرم نمک در روز) نیاز است.

سایر روش های  درمان موارد پیشرفته :

تعبیه پیس میکر سه حفره ای ( معروف به باتری قلب !!) در برخی بیماران با عدم پاسخ به درمان  در حضور اختلال هدایتی بطنی مفید است.

بیماران دچار CHF که نسبت به درمان شدیداً مقاوم هستند و طول عمرشان کمتر از ۶ ماه تخمین زده مى‌شود و معیارهاى سختگیرانه لازم را دارند، ممکن است نامزد استفاده از قلب مصنوعی، پیوند قلب و پیوند سلولهای بنیادی جدیدترین روشهای درمانی هستند.

مطالب مرتبط:

24 comments

  1. با سلام و خسته نباشید
    من ۲۴سالمه و تا پارسال هر دکتری میرفتم بخاطر تپش قلبم و درد شدید دست چپم بهم میگفتن افتادگی دریچه میترال دارم پارسال پیش یه فوق تخصص رفتم و اون بهم گفت تشخیصشون اشتباه بوده بهم گفته روزی ۱۰لیوان آب بنوشم و ماهی یه پینی سلین بزنم هر وقت که پشت گبوم احساس خلط کردم و ورزش کنم البته ورزش زیاد انجام نمیدم. از روزی که این کارارو انجام میدم بعد سالها تپش قلبم از بین رفته و دیگه دردی تو دست چپم ندارم ولی اگه اب و امپولو استفاده نکنم باز همون شرایط اول میاد سراغم نگرانیم از اینه که مصرف زیاد پینی سیلین مقاومت دارویی رو واسم نیاره یا اینکه خودش موصوب بیماری دیگه ای نشه؟میخواسم بدونم آیا من بیماری خاصی دارم که دکتر بهم نگفته؟آخه دکترای قبلی خیلی منو میترسوندن که دریچه ام اوضاش بده ولی این دکتر حرفاشونو کاملا تکذیب کرد لطفا باهام رو راست باشین
    ممنونم از این سایت کاملتون انشاالله همیشه سلامت باشید
    در پناه حق

    • سلام
      بدون ویزیت و رویت اکو قلب امکان تشخیص دقیق مقدور نخواهد بود.
      پنی سیلین ماهانه فقط در روماتیسم قلبی مورد دارد!!!!!!

  2. سلامو ادب. میبخشید من دو شبی هست که تا صبح بیدارم ونفس کم میارم. ودایما باید نفس عمیق بکشم. چون روزه میگیرم .سرخودی رفتم ب کمپلکس گرفتم ویک بسته مولتی ویتامین که کمبود مواد معدنی بدنم تامین شه…با مولتی ویتامین مشکلی نداشتم اما دو شبی که ب کمپلکسو میخورم اینگونه میشوم حال نمیدانم اصلا میتونه ربطی به خوردن اون قرص داشته باشه؟ یا مثلا زمان مصرفش وتداخلش با مولتی ویتامین ممکنه اینگونم کرده باشه ؟یا اینکه کلا داستان چیز دیگری است ؟ متشکر میشوم که اگر امکان داره پاسخی هم برای بنده فرمایید؟ راستی من ۴۵ سالمه.
    با تشکر

    • سلام
      بعید است علائم منشا قلبی داشته باشد.
      در صورت تداوم علایم حتما جهت بررسی با یکی از همکاران مشورت کنید

  3. با سلام.اقای دکتر من ۳ ماه پیش اکوی قلبی دهدم و efقلبم ۵۰ درصد بود و رفتم دکتر و پروپرانولول ۲۰ مصرف کردم چون هم ضربانم بالا بود و هم حدود ۶۰ بار در روز پی وی سی داشتم.بعد از مصرف پروپانولول هم با گذشت ۲ ماه اکو دادم ولی همان ۵۰ درصد بود.خیلی مضطرب هستم که نارسایی قلبی داشته باشم.در خانواده هم مشکل قلبی وجود ندارد.لطفا کمکم کنید.

    • سلام. با توجه به EF = 50% فعلا نارسایی قلبی مطرح نیست.

  4. سلام آقای دکتر.خسته نباشید
    من یک جوان ۳۳ ساله ام .سیگاری نیستم ۶۰ کیلو وزنمه و مدتهاست که تپش نا منظم قلب دارم که با دستور پزشک پروپرانول مصرف میکنم.مدتی پیش احساس تنگی نفس خصوصا تو خواب میکردم.دکتر نوار قلب گرفت که نرمال بود.و کلردیاز پوکساید تجویز کرد که خوشبختانه مشکل حل شد.اما باز دوباره احساس خفگی در شب وروز (گاهی هست گاهی نیست)میکنم.پاهام تورم نداره.آب کم میخورم اما نمک زیاد.میشه راهنماییم کنید؟یعنی دچار نارسایی قلبی ام؟ :(
    تشکر

    • سلام. علایم نارسایی قلبی را ظاهرا ندارید. ولی بهتر است توسط یک متخصص قلب معاینه شوید.
      نگران نباشید.

  5. سلام.در افرادی که ژن آنژیوتانسین دارای نقص طول عمر متوسط آنها چقدر؟
    ممنون میشم راهنماییم کنید.

  6. سلام اقای دکتر من پدرم ۷۸ساله باEF=15درصد داره بعد دیالیزم میشه تا حالا اسکن یا انزیو نشده میشه کاریش کرد باید چکارکنیم خیلی اذیت میشه مرسی اگه راهنمایی کنید

    • سلام. با EF =15% یعنی نارسایی شدید قلب دارد که با توجه به نارسایی همزمان کلیه حتما علائم بیشتر خواهد بود.
      ادامه روند درمان وابسته به نتایج بررسی ها بوده و نمی توان بدون ویزیت بیمار اظهار نظر صحیحی کرد.

  7. سلام. من مادرم به تازگی متوجه شدیم ک نارسایی قلبی داره و تنگی نفس شدید و ورم پاهاش. اکو انجام دادیم گفتن قلبش ۳۰ % کار میکنه. این یعنی اوضاش خیلی خطرناکه؟ چکار باید کنیم.؟ الانم بستریه تو بخشccu. ممنون میشم راهنمایی کنید

  8. با سلام دکتر عزیز
    دختری هستم ۲۵ ساله که دچار تنگی نفس (گاهی دارم،گاهی ندارم) و همزمان با تنگی نفس دچار تپش قلب شدید میشوم و ضربان قلبم بالا میرود دیشب به طور ناگهانی بدنم حالت خشکی بهم دست داد و بعد از ان استفراغ کردم و بعد از ان دچار لرز شدیدی شدم ایا اینها علایم تیرویید یا نارسایی قلبی هستند
    ممنون میشم اگر جواب بدید

  9. سلام آقای دکتر. ممنون از اطلاعات ارزشمند شما.
    من ۲ شبی هست که مشکل تنفس هنگام دراز کشیدن در شب دارم که مجبور میشم زیر سرم بالش بگذارم.
    حدود ۴ ماه پیش بخاطر درد خفیفی که در سمت چپ قفسه سینه برای من پیش آمد (۲ بار به مدت کوتاه) به بیمارستان رفتم و از من نوار قلب و عکس اکس ری از قفسه سینه گرفتن. به نظر نوار قلب من مشکل داشت بخاطر همین رفتم پیش متخصص قلب . و اونجا انواع آزمایشات نوار قلب. اکو کاردیوگرافی و تست ورزش رو دادم. طبق گفته دکتر آزمایشات اوکی بوده هرچند نوار قلب من مشکوک نشون میداده. فقط توی کاردیوگرافی نشون میده که کمی خون کامل خالی نمیشه! (البته اگه خوب متوجه شده باشم چون خارج از کشور هستم) در نهایت به من گفت احتمالا بخاطر استرس و نگرانی هست که دارم ( چون قرار بود من چند روز بعد به کشور دیگه ای نقل مکان کنم) و گفت ۵ سال بعد دوباره آزمایش کاردیوگرافی رو انجام بدم. همون زمانها یه ۲ شب مشکل تنفسی موقع دراز کشیدن داشتم. از اون موقع به بعد مشکلی نداشتم تا الان که ۲ شب هست که به هنگام دراز کشیدم مشکل تنفسی دارم و باید از ۲ تا بالش استفاده کنم.
    خواستم نظر شما رو بدونم و اینکه چه باید بکنم.
    خیلی ممنون از وقتتون.

    • سلام . اگر اکوکاردیوگرافی نرمال باشد دیگر نارسایی قلب مطرح نیست. احتمالا علام عصبی یا اضطرابی باشد

  10. با عرض سلام و ادب.
    من دختری هفده ساله هستم.حدود یک ماه است که درد تیرکشنده در سمت چپ زیر سینه ام دارم که گاهی به گردن و یا دستم میزنم.تنگی نفس قابل توجهی ندارم و در مواقع استرس آریتمی قلب میگیرم. اغلب احساس فشار در شکم و پایین دیافراگمم دارم.حدودا دو ماه است که آسنترا ۵۰ میلی مصرف میکنم. کلردیازپوکساید قبلا مصرف میکردم اما تاثیری نداشت.قبلا هم درد کمی در همان قسمت ذکر شده داشتم. سابقه ی قلب درد و گرفتگی عروق و دیابت در پدربزرگ و عمویم وجود دارد. شدیدا نگران نارسایی قلب هستم. لطفا راهنماییم کنید.
    با تشکر

    • سلام. علایم بارز نارسایی قلب ندارید. نگران نباشید.

  11. با سلام و خسته نباشید فراوان. من ۲۵ سال سن دارم وزن ۶۲ و قد ۱۷۰ . حدود دوسالی هست که داخل روز و شب نفسم میگیره و نمیتونم درست نفس بکشم و ورمی در ناحیه پاهام ندارم پیش دکترم نرفتم میخواستم بدونم که ایا من دچار نارسایی قلبی هستم یا نه؟ چون مادرم و خاله ام دچار این بیماری هستن، خواستم ببینم ایا من هم این بیماری را دارم؟؟راستی فعالیت زیادی ندارم چون خونه ی ما اپارتمانی است و خیلی خیلی هم کم بیرون میرم. لطفا راهنمایی کنید. منتظر راهنماییتون هستم با تشکر فروان

    • سلام. اگر سابقه خانوادگی نارسایی قلب دارید بهتر است توسط یک متخصص قلب بررسی و ویزیت شوید . اما این به معنی بیمار بودن و نارسایی قلب شما نیست. علایم تنگی نفس فعالیتی می تواند ناشی از کم تحرکی شما باشد.
      ورزش منظم برای حفظ قدرت عملکردی قلب الزامی است.

  12. پدر من دچار نارسایی قلبی شدید است و الان پاها و شکم ایشان ورم زیاد دارند ایا گذاستن باطری قلب سه حفره ای باعث بهبود شرایط و برطرف شدن ورم میشود؟

    • سلام تعبیه باطری سه حفره ای فقط و فقط در برخی بیماران و در شرایط خاصی کمک کننده است. با پزشک خود صحبت کنید تا راهنمایی کند ایا می تواند مفید باشد یا نه.
      درمان دارویی مناسب و رژیم غذایی احتمالا بیشتر کمک کننده خواهد بود.

  13. سلام
    پدر بنده دارای نارسایی قلبی هستند . باطری سه حفره ای دارند چند وقتی هست که ضعف شدید پیدا کردند و کبد ایشون چرب شده کلیشون هم پروتیین دفع میکنه پاها و شکمشون هم ورم شدید داره متخصصین کبد و کلیه هم گفتند به خاطر ناراحتی قلبی ایشون هست. سنشون ۵۲ هست. خواهشا اگر راه درمانی هست بنده رو راهنمایی بفرمایید.
    یا یه دکتر متخصص که میتونه این مشکل رو حل کنه معرفی بفرمایید.ممنون از لطف شما

    • سلام. نارسایی قلب در مراحل پیشرفته موجب اختلال در عملکرد سایر ارگان های بدن از جمله کلیه و کبد می شود. باید نارسایی قلب درمان شود.
      با متخصص قلب خود مشورت کنید.

  14. سلام. پیوند قلب فقط در مراحل نهایی نارسای قلب مقاوم به درمان د بیماران زیر ۶۰ سال پیشنهاد می شود. فعلا فقط درمان دارویی و رژیم غذایی مناسب و تنظیم سطح فعالیت

نوشتن یک دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*


شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: