اندازه‌گیری فشار خون یکی از مهمترین معایناتی است که تمام افراد باید بطور دوره ای  نسبت به انجام آن اقدام کنند. اغلب  افراد مسن  دارای فشار خون بالا هستند و خودشان خبر ندارند البته فشار خون بالا ذر جوانان هم دیده میشود.  به همین علت هر فرد بالغ  چه مشکل داشته یا نداشته باشد لازم است که حداقل هر ۲-۱ سال  یکبار فشار خون خود را اندازه بگیرد تا در صورت غیر طبیعی بودن آن، بهموقع نسبت به درمان اقدام کند چراکه حتی فشارخون ‌بالای بدون علامت هم موجب عوارض غیر قابل درمان و عامل افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی و… می‌باشد.

نحوه اندازه گیری:

عدم رعایت مسائل تکنیکی و سالم نبودن دستگاه روی رقم اندازه‌گیری شده تاثیر می‌گذارد و نتیجه گیری اشتباه خواهد بود.

• از فشارسنج جیوه‌ای استفاده‌کنید و یا  برای اطمینان از صحت کار فشارسنج عقربه‌ای، باید آن را به‌طور مرتب با فشارسنج جیوه‌ای تنظیم شوند.

• اندازة بازوبند متناسب با بازوی بیمار باشد. طول کیسة هوا حداقل ۸۰ درصد و پهنای آن حداقل ۴۰ درصد دور قسمت میانی و بالایی بازوی فرد باشد.

• بازوبند را به‌طور مناسب دور بازو بپیچید؛ طوری‌که وسط کیسة هوایی بازوبند بالای شریان بازویی و لبة تحتانی بازوبند حدود ۲ سانتی‌متر بالای چین آرنج قرارگیرد.

•  وضعیت مناسب برای اندازه‌گیری فشار خون: صحیح ‌ترین حالت برای اندازه‌گیری فشار خون وضعیت درازکشیده  و یا  وضعیت نشسته راحت بطوریکه باید دست بیمار به نحوی قرار داده شود که هم سطح قلب باشد. (در شرایط خاصی که احتمال می‌دهیم بیمار فشار خون پایین داشته باشد ولی در حالت دراز کشیده فشار خون طبیعی است، یکبار دیگر فشار خون را در حالت ایستاده یا نشسته با پاهای آویزان اندازه می‌گیریم که اگر افت فشار ارتواستاتیک داشته باشد معلوم ‌شود).

• لازم است که بیمار تا نیم ساعت قبل از اندازه‌گیری فشار خون غذا و چای میل نکرده باشد و سیگار نکشیده باشد. کافئین موجود در چای و قهوه و نیکوتین موجود در سیگار سبب افزایش فشارخون می‌شوند.

• حدود ۵ میلیمتر جیوه تفاوت بین فشارخون دو بازو  نرمال  است. در بعضی شرایط(دیسکسیون مزمن آئورت و تنگی شریان ساب‌کلاوین)، در تمام موارد، فشارخون باید از بازویی اندازه‌گیری‌شود که فشار بالاتری دارد.

• اندازه گیری فشار خون باید در شرایط آرام و بدون استرس انجام گیرد. در ضمن لازم است بیمار قبل از اندازه‌گیری فشار خون فعالیت فیزیکی سنگینی انجام نداده باشد و قبل از اندازه‌گیری فشار خون، حداقل به مدت ۱۰-۵ دقیقه آرام وبدون استرس بنشینید .فشار خون در شرایط فعالیت ورزشی،  خستگی ویا عصبانیت درهمه بالا می رود و در افراد بیمار این افزایش شدیدتر از افراد نرمال است.  فشار خون اندازه گیری شده در این شرایط  نشانگر درستی از فشار خون میانگین نمی باشد.

• لباس آستین کوتاه بپوشید.بالا زدن استین تنگ لباس  با فشار روی شریان موجب خطای اندازه گیری میشود.

• بازوبند باید در بازوی بیمار به نحوی بسته شود که نه خیلی شل باشد و نه خیلی سفت والا موجب خطا در اندازه گیری میشود.

 اگر میزان فشار خون سیستولیک فرد  بالاتر از ۱۴۰ میلیمتر جیوه و فشار دیاستولیک بیش از ۹۰ میلیمتر جیوه باشد، مبتلا به پرفشاری خون است.

دستگاه سنجش فشار خون:

دستگاه اندازه گیری فشار خون یک وسیله ضروری در تشخیص پزشکی است. این دستگاهها انواع مختلفی از جمله نوع جیوه ای، عقربه ای و اتوماتیک  دارند. فشارسنج های جیوه ای ساده ترین و دقیقترین وسیله برای اندازه گیری فشار خون هستند. در ذیل قسمتهای مختلف دستگاه فشارسنج جیوه ای توضیح داده می شود.

۱- کاف یا بازوبند:  کاف یک پوشش دو لایه از جنس پارچه و دراز است که خاصیت ارتجاعی نداشته و به دور بازو پیچیده می شود. بازوبند باید به اندازه کافی بلند باشد تا بطور کامل دور بازوی فرد را بگیرد. 

۲- کیسه هوا:  کیسه هوا از جنس لاستیکی است که در درون بازوبند قرار می گیرد و قابل باد شدن است. این کیسه قابل مشاهده نیست و فقط دو لوله لاستیکی متصل به آن از بازوبند خارج میشود. کیسه هایی که نسبت به بازوی فرد خیلی کوتاه یا باریک باشند و یا هر دو اشکال را داشته باشند (در مجموع خیلی کوچک باشند) فشار خون را بطور کاذب بالاتر از فشار خون واقعی و اگر بیش از حد پهن باشند، فشار خون را پایینتر از فشار خون واقعی نشان خواهند داد. اگر کیسه کاملاً دور بازو را نگیرد یا وسط کیسه دقیقاً روی شریان بازویی قرار نداشته باشد، ممکن است فشار اندازه گیری شده، فشار واقعی نباشد. در بعضی دستگاهها وسط کیسه لاستیکی با علامت بر روی بازوبند، مشخص شده است. اندازه عرض کیسه هوا بطور متوسط ۱۵- ۱۳ سانتیمتر و طول آن ۳۵- ۳۰ سانتیمتر است.

۳- لوله های لاستیکی :  از وسط کیسه هوا دو لوله لاستیکی خارج می شود که یکی به پمپ و دیگری به دستگاه وصل میگردد. این دو لوله، کار انتقال و خروج هوا را بر عهده دارند. طول لوله باید حدود ۷۶ سانتیمتر باشد.

 ۴- پمپ لاستیکی، دریچه و پیچ تنظیم هوا:  از این پمپ برای تلمبه کردن و انتقال هوا به داخل کیسه هوا و تخلیه هوا از آن، استفاده میشود. برای ورود و خروج هوا بر روی پمپ دریچه ای در نظر گرفته شده است که بوسیله پیچ فلزی که با دست باز و بسته میشود، ورود و خروج هوا تنظیم میگردد. اگر پیچ ورود و خروج هوا را ببندیم، باید جیوه در سطح ثابت بماند و در زمانی که آن را باز میکنیم، باید اجازه دهد سطح جیوه بطور قابل کنترل پایین بیاید.

۵- مخزن جیوه :  مخزن جیوه در انتهای دستگاه و داخل لوله شیشه ای قرار دارد و دارای یک پیچ تنظیم است که ورود و خروج جیوه را به داخل لوله شیشه ای تنظیم می کند. قبل از اندازه گیری فشار خون باید پیچ مخزن جیوه باز شود تا اجازه دهد جیوه به درون لوله راه یابد. در زمانی که هیچ فشاری وجود ندارد سطح جیوه در لوله باید بر روی صفر باشد. پس از خاتمه اندازه گیری باید دستگاه را کج نمود تا جیوه درون لوله به سمت مخزن هدایت شود و سپس پیچ مخزن را بست تا در زمانی که از دستگاه استفاده نمی شود جیوه در لوله باقی نماند.

۶- لوله شیشه ای :  این لوله درون یک محفظه فلزی مدرج قرار دارد که برحسب میلیمتر جیوه و به فاصله های ۱۰ میلیمتر جیوه درجه بندی شده است. با باد کردن کیسه هوا، در صورتی که پیچ مخزن جیوه باز باشد، جیوه به درون لوله راه یافته و بالا میرود و با تخلیه باد کیسة هوا، سطح جیوه در لوله پایین می آید. میزان فشار را میتوان از روی سطح جیوه در لوله مدرج خواند. چون سطح جیوه به صورت هلالی در لوله قرار میگیرد، برای خواندن میزان فشار خون باید بالاترین نقطه هلال جیوه در ستون را در نظر گرفت.دستگاه فشارسنج نشان می‌دهد که فشارخون شما تا چه حد می‌تواند ستون جیوه موجود در دستگاه را بالا ببرد و در نتیجه فشارخون شما به میلی‌متر‌جیوه (mmHg) بیان می‌شود.

در دستگاه عقربه ای به جای مخزن جیوه و لولة شیشه ای از یک فشارسنج عقربه ای استفاده شده است که با یک فنر کار میکند و بقیه قسمتهای آن مشابه دستگاه جیوه ای است. حسن این مدل در سبکی، کوچکی و راحتی حمل ونقل است اما باید بطور دورهای تنظیم و کالیبره شود.

 گوشی پزشکی :  از سه قسمت تشکیل شده است:  ۱- قسمت گوشی :این قسمت از دو لوله فلزی تشکیل شده است که در انتهای آنها پوشش لاستیکی قرار دارد و باید بطور ثابت و راحت در داخل گوشها قرار گیرد. با توجه به آناتومی گوش این قسمت بصورت مورب قرار داده می شود و قسمت مورب آنها باید متمایل به جلو باشد تا موازی کانال گوش باشد. طوری زاویه انرا تنظیم کنید که کانال گوش کامل با آن پوشیده وکمترین صدای بیرون داخل گوش شود.دو لولة فلزی در انتهای دیگر به دو لوله لاستیکی متصل میشوند.۲- لوله های لاستیکی :  این دو لوله از یک طرف به لوله های فلزی متصل هستند و سپس به هم متصل شده و به صفحه گوشی وصل میگردند.۳ – دیافراگم یا صفحه گوشی :  این قسمت از یک صفحه  (دیافراگم) تشکیل شده است که به انتهای لولة لاستیکی متصل است. گاهی بعضی از صفحه های گوشی دو طرف داردکه  طرف دیگر آن بل (قسمت کوچکتر و با سطح گودتر) نام دارد که این نوع  توسط یک قطعه فلزی میله ای شکل کوچک که قابلیت چرخش دارد، به انتهای لوله لاستیکی وصل است.  صدا از قسمت بل بهتر شنیده میشود؛ اما اگر از دیافراگم استفاده میشود باید با انگشتان دست صفحة گوشی را روی بازو نگهداشت.

  اندازه گیری فشار خون:

-اگر هوایی درون کیسه لاستیکی بازوبند باشد بوسیله پیچ تنظیم هوای پمپ دستگاه، هوای کیسه را تخلیه کنید و سپس بازوبند فشارسنج را به دور بازوی راست فرد ببندید. بازوبند نباید خیلی محکم یا خیلی شل به دور بازو بسته شود؛ زیرا میزان فشار خون بطور کاذب پایین یا بالا نشان داده میشود. بازوبند فشارسنج نباید روی آستین قرار گیرد.

- لبه تحتانی بازوبند باید ۳- ۲ سانتیمتر بالاتر از چین آرنج (گودی بین ساعد و بازو) باشد و دو لولة لاستیکی آن بطور قرینه در دو طرف سرخرگ بازویی و بر روی چین آرنج قرار گیرد. لوله ها نبایستی گره یا پیچ بخورند و همچنین نباید تا بخورند یا در زیر بازوبند گیر کنند.

- فرد معاینه کننده باید وضعیت مناسبی با میز معاینه داشته باشد. فاصله گیرندة فشار خون با فرد معاینه شونده نباید زیاد یا کم  باشد.

- اگر از فشارسنج جیوه ای استفاده میشود، ستون جیوه در وضعیت عمودی و در مقابل چشم معاینه کننده قرار گیرد و سپس  پیچ مخزن جیوه را باز کنید سطح جیوه در زمانی که هیچگونه فشاری به فشارسنج وارد نمی شود، دقیقاً باید روی صفر باشد. در صورت استفاده از فشارسنج عقربه ای عقربه باید روی صفر قرار گیرد. در فشارسنج های عقربه ای نیازی به این کار نیست.

- نبض مچ دست را با انگشتان اشاره و میانه حس کنید. این نبض در بالای مفصل مچ درون شیاری در امتداد انگشت شست حس میشود.

- برای اندازه گیری صحیح فشار خون پس از بستن بازوبند به دست فرد معاینه شونده، ابتدا لوله های گوشی را در گوش بگذارید و سپس صفحة گوشی (دیافراگم) را روی سرخرگ بازویی در چین آرنج (قسمت داخلی تاندون عضله دو سر بازویی) بین دو لوله لاستیکی فشارسنج قرار دهید. گوشی را با انگشتان دست محکم و یکنواخت در این قسمت نگهدارید، اما مراقب باشید که فشار زیاد بر روی گوشی موجب اختلال در خواندن میزان فشار خون خواهد شد. باید دقت کرد گوشی با بازوبند یا لوله های لاستیکی تماس نداشته باشد و در زیر بازوبند قرار نگیرد، زیرا صداهای مالشی ایجاد می کند. در تمام مراحل به ستون جیوه یا عقربه فشارسنج توجه کنید.با یک دستگوشی را نکه دارید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیکی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر کیسة هوای بازوبند را باد کنید تا دیگر صدای ضربان قلب سمع نشود بعد ۳۰ میلی متر جیوه بیشتر از  عدد بدست آمده باد کنید.   مجدداً پیچ پمپ را ببندید و بازوبند را باد کنید تا به حداکثر سطح باد کردن بازوبند (عدد به دست آمده) برسد؛ سپس پیچ پمپ را به آهستگی باز کنید و با سرعت آهسته ۳ میلی متر جیوه در ثانیه (یا هر ۳ ثانیه ۱۰ میلیمتر جیوه) باد بازوبند را تخلیه کنید. سطح جیوه یا عقربه کم کم پایین می آید تا جایی که صداهای کورتکوف (Kortotkoff) ظاهر میشود.   همزمان با اولین صدایی که در گوش شنیده میشود به سطح جیوه یا عقربه نگاه کنید و آن سطح را در ذهن به خاطر بسپارید. این سطح نشان دهندة فشار سیستولی یا ماکزیمم است. تخلیه باد بازوبند به آرامی ادامه می یابد و سطح جیوه یا عقربه نیز پایین می آید. همچنان به سطح جیوه یا عقربه توجه کنید. زمانی میرسد که دیگر صدای واضحی شنیده نمی شود یا صدا خفیف و کم کم قطع میشود. نقطه قطع صدا نشان دهندة فشار دیاستولی یا مینیمم است.  این سطح را در ذهن بسپارید سپس باد بازوبند را با باز کردن کامل پیچ پمپ به سرعت تخلیه کنید. عدد اول را به عنوان فشار ماکزیمم و عدد دوم را به عنوان فشار مینیمم یادداشت کنید.

 مثال:  بازوبند رابتدریج باد میکنیم اگر  در فشار ۱۳۰میلیمتر جیوه ضربان نبض را دیگر نشنویم تا فشار ۱۶۰ میلیمتر جیوه باد کردن را ادامه می دهیم سپس به تدریج باد آنرا خالی می کنیم . هنگام خالی کردن آن ، در فشار ۱۲۵میلیمتر جیوه ضربان نبض را می‌شنویم و هنگامی که فشار به۸۰ میلیمتر جیوه رسید، صداها کاملاً قطع می‌شود. اصطلاحاً بیان می‌کنیم که فشار خون بیمار ۱۲۵ روی ۸۰ میلیمتر جیوه (یادر عوام ۱۲روی ۷) است و بفرم ۷۰/۱۲۰ می نویسیم .

در روش دوم برای مبتدیان در ابتدا سطح حداکثر سطح باد کردن بازوبند را محاسبه کنید. یعنی ابتدا پس از بستن بازوبند به دست فرد معاینه شونده، بدون استفاده از گوشی  با یک دست نبض مچ همان دست را لمس کنید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیکی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر کیسة هوای بازوبند را باد کنید تا دیگر نبض مچ دست حس نشود در همان زمان سطح جیوه را که در ستون جیوه بالا آمده است یا عددی که عقربه روی آن قرار گرفته است (عدد قطع نبض) را در ذهن خود بخاطر بسپارید. سپس پیچ پمپ را کاملاً باز کرده و سریعاً باد بازوبند را تخلیه کنید. بعد ۳۰ میلی متر جیوه به آن عدد بدست آمده اضافه کنید. بنابراین حداکثر سطح باد کردن بازوبند بدست می آید. سپس  ۵ یا ۶ ثانیه دست فرد را بالا نگهدارید یا یک دقیقه صبر کنید و این بار از گوشی استفاده کنید  و به روش فوق و بر اساس حداکثر سطح باد کردن بازوبند قبلا  تعین شده  فشار خون را اندازه بگیرید 

 اشتباهات اندازه‌گیری فشار خون

چندین کار به اشتباه در اندازه‌گیری فشار خون متداول شده است که ذکر آنها ضروری است :

• اگر کل گوشی را زیر بازوبند قرار ‌دهید و یا آنرا محکم بفشارید ، فشار خون را بطور کاذب بالا نشان می‌دهد.
• لباس فرد معاینه شونده باید سبک و آستین های لباس به اندازه کافی گشاد باشد تا وقتی آستین بالا زده می شود روی بازو فشار وارد نکند. اگر آستین تنگ باشد و روی بازو فشار آورد باید لباس را درآورد. آستین تنگ باعث اعمال فشار روی سرخرگ بازویی شده و در نتیجه بطور کاذب فشار خون پایینتر از آنچه هست خوانده میشود.
• اگر از یک نوع بازوبند سایز متوسط برای همه استفاده ‌شود فشار ممکن است در افراد چاق و یا لاغر صحیح نباشد. بازوبند افراد چاق سایز بزرگتری از  افراد لاغر دارد بطوریکه کاف بازوبند فشارسنج باید حدود  یک سوم دور بازو باشد. استفاده از بازوبند خیلی کوچک، مقادیر فشارخون را به‌صورت کاذب بالا نشان‌می‌دهد.
• با یکبار اندازه‌گیری فشار خون نمی‌توان قضاوت صحیح از وضعیت فرد داشت و لازم است که این معاینه در زمانها و شرایط متفاوت تکرار شود.
• گاهی که معاینه کننده در لحظه شنیدن صدای اول شک می‌کند و همان لحظه بازوبند را دوباره باد می‌کند که این امر نیز فشار خون را بطور دروغین نشان می‌دهد زیرا باد کردن مکرر موجب احتقان وریدهای بازویی شده و در نتیجه بر روی میزان فشار خون تأثیر گذاشته و بطور کاذب فشار دیاستولی را افزایش و فشار سیستولی را کاهش می دهد..  در این شرایط باد فشار سنج را بطور کامل خالی و بعد از چند دقیقه مجددا اقدام فرمایید.
• در افرادی که ضربان قلب نامنظم دارند و فشار خون آنها از ضربانی به ضربان دیگر تغییر میکند، چندین بار فشار خون را با رعایت زمان مناسب اندازه گیری کنید. اعداد بدست آمده از فشار ماکزیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید و سپس اعداد بدست آمده از فشار می نیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید. این اعداد به عنوان فشار خون فرد در نظر گرفته می شود.

 نحوه اندازه‌گیری فشار خون با دستگاههای دیجیتالی

امروزه دستگاههای دیجیتالی اندازه گیری فشار خون در بازار موجود است. این دستگاهها شامل یک نوع مچ بند یا  بازوبند است که توسط لوله‌ای به قسمت الکترونیکی دستگاه وصل می‌شود. با فشار دادن دکمه‌ای روی قسمت دیجیتالی دستگاه ، کاف  شروع به باد شدن می‌کند تا به یک سطح معینی برسد سپس بطور اتوماتیک باد آن بتدریج خاتی می شود . در زیر کاف  یک گیرنده خاص الکترونیکی وجود دارد که نسبت به نبض حساس است و میزان فشار خون را روی صفحه نمایشگر نشان می‌دهد.

این دستگاه ها در صورت استاندارد بودن تا حدی قابل اعتماد هستند.ولی در عین راحتی برای کاربر، در صورت رعایت نکردن دستورالعمل سازنده،  دارای خطا های زیادی میباشند. برای اندازه گیری کم خطا بیمار باید در وضعیت خوابیده یا  نشسته ثابت قرار داشته، دست به جایی تکیه داده شود و هیچگونه حرکتی هنگام اندازه گیری نداشته باشد.  کاف آن باید درست در محل تعین شده بسته شود تا سنسور دیجیتالی در روی شریان قرار گیرد.

 آیا میزان فشار خون تغییر می‌کند؟

در حالت طبیعی طول شبانه روز ، میزان فشار خون افراد سالم تغییر می‌کند بطوریکه صبحها میزان فشار خون بالاتر و شبها پایینتر است. همچنین فشارخون در طول شبانه‌روز در اثر برخی از عوامل تغییر میکند مثل با شرایط استرس‌زا،فعالیت بدنی و ورزش،برخی غذاها بویژه غذاهای پر نمک و نوشیدنی های حاوی کافئین، برخی داروها یا مکمل های غذایی افزایش می‌یابد، سپس به سطح طبیعی بر می‌گردد. اما حتی در شرایط طبیعی نیزممکن است در هر بار اندازه‌گیری، فشارخون بالا و پایین رفته و مقدار آن  اندکی تغییرنماید(البته در محدوده نرمال) ،اما فردی‌ که‌ دچار بیماری‌ فشار خون‌ بالا است‌، به‌ هنگام‌ استراحت‌ نیز فشار خونش‌ بالاتر از حد طبیعی‌ است و در پاسخ به استرس فشارخونشان بسیاربیشتر از افراد سالم بالا میرود(پاسخ تشدید شده).

 برخی افراد که در منزل فشار خون طبیعی دارند هنگام ویزیت پزشک بدلیل اضطراب میزان فشار خون آنها بالا می‌رود(فشارخون روپوش سفید). به همین علت پزشکان اندازره گیری فشار خون را در ۳-۲ نوبت جداگانه و یا به صورت ۲۴ ساعته در منزل با دستگاه هولتر  توصیه می‌کنند و بعد تشخیص میدهند که فرد دچار فشار خون بالا است یا خیر.

آیا داشتن دستگاه فشار خون در منزل مفید است؟

افراد با اندازه‌گیری فشار خون در منزل بیشتر احساس آرامش می‌کنند پس اگر پزشک تشخیص دهد که فرد(سالم یا مبتلا به فشار خون) به علت اضطراب در کلینیک دچار فشار خون بالا می‌شود بهتر است که فرد به اندازه‌گیری فشار خون خود در منزل مبادرت کند.

اما در برخی افراد فشار خونی ، هنگامی که فشار خون خود رامکرر اندازه می‌گیرند، بیشتر دچار اضطراب می‌شوند و کنترل فشارخون بدلیل اضطراب بسیار مشکل می شود پس سنجش مکرر به این افراد توصیه نمی‌شود. فشارسنجهای دیجیتالی به آسانی می‌توانند در منزل مورد استفاده قرار گیرند ولی برخی از آنها کارایی خوبی ندارند. از استاندارد بودن ان مطمئن باشید.

این صفحه بزودی بارگذاری خواهد شد.

نیروی فشاری وارده به دیواره سرخرگها (با ورود خون بداخل سرخرگها در اثر پمپاژ قلب)، فشارخون نامیده میشود. بعبارتی دیگر فشار خون یعنی فشاری که خون در هر انقباض عضله قلب به دیواره سرخرگها وارد می‌کند .

بیماری پرفشاری خون قاتل خاموش نامیده می‌شود، زیرا بی‌سروصدا و بدون علامت شخص مبتلا را به مرگ و پایان زندگی نزدیک می‌کند و اگر پرفشاری خون در مراحل اولیه کنترل نشود، نه‌‌تنها فعالیت دستگاه قلب و عروق، بلکه سایراعضای بدن نیزدچار مشکل می‌شود.

فشار خون دارای یک میزان ماکزیموم (فشار خون سیستولی) و یک میزان مینیموم (فشار خون دیاستولی)می‌باشد. در هنگام تعیین و گزارش فشار خون هر دو میزان باید ذکر شود. این میزانها بیشتر بر حسب میلیمتر جیوه (در عوام سانتیمتر جیوه) گزارش می‌شود. گزارش فشار خون بصورت عدد کسری است که صورت آن فشار خون سیستولی یا ماکزیمم و مخرج آن فشار خون دیاستولی یا مینیمم می‌باشد.مثل ۸۰/۱۲۰

دو عامل درمیزان فشارخون اثر میگذارند: ۱) نیرویی انقباضی قلب ۲) مقاومت سرخرگهای در مقابل جریان خون. سرخرگچه های سالم(بدون آترواسکلروز) دارای دیواره ارتجاعی میباشند و هنگامیکه خون بداخل آنها پمپ میشود، براحتی تحت کشش قرار میگیرند. پس زمانی که قلب خون بیشتری را پمپ میکند (به عنوان مثال در هنگام ورزش) بسیاری از سرخرگچه ها  به اندازه کافی گشاد میشوند تا خود را با افزایش جریان خون تطبیق دهند. سرخرگهای سالم فاقد هرگونهرسوب و انسداد هستند و اجازه جریان آزاد خون را میدهند. هنگامی که  بواسطه آترواسکلروز سرخرگهای بزرگ ، قابلیت ارتجاع و الاستیسه طبیعی خود را از دست بدهند و  یا عروق کوچک باریک شوند، فشار خون بالا می رود.

عوامل خطر ابتلا به فشار خون بالا(هیپرتانسیون):

اکثر افراد مبتلا به فشارخون بالا (۹۰ تا ۹۵ درصد آنها) ، مبتلا به نوعی از هیپرتانسیون تحت عنوان نوع اولیه هستند که به این مفهوم است که علت یا علل فشارخون بالا در این افراد مربوط به پدیده های اولیه عروقی است. در  نوع ثانویه فشارخون بالا  بدلیل وجود یک مشکل زمینه ای مانند اختلال عروق کلیوی( تنگ شدن سرخرگ کلیوی )، بیماری بافت کلیوی یا اختلال در تولید هورمونهای مترشحه (بیماری غددآدرنال یا تیروئید) رخ می دهد. وگاهی نیز  بعضی داروها مثل داروهایی که برای درمان آرتریت و یا افسردگی استفاده می‌شود یا برخی مسکن ها علت هستند.

عوامل شناخته شده ای وجود دارند که خطر ابتلا به فشارخون بالا نوع اولیه را افزایش میدهند اگر یک یا تعداد بیشتری از این عوامل خطر وجود داشته باشد فرد  در معرض خطر بیشتری نسبت به دیگران قرار دارد .

• جنس مرد: تا سن ۶۰ سالگی، مردان در مقایسه با زنان به احتمال بیشتری دچار فشارخون بالا میشوند، البته پس از ۶۰ سالگی زنان در معرض خطر بیشتری هستند. احتمالا آسیب دیدن برخی سلولهای کلیوی مهمترین علت ابتلا به فشار خون در افراد مسن می‌باشد. بهترین راه برای جلوگیری آسیب دیدن سلولهای کلیوی با افزایش سن،  اصلاح رژیم غذایی و استفاده از میوه‌ها و سبزیجات و دانه‌های کامل غلات و حبوبات و جلوگیری از افزایش وزن می‌باشد.

•سن: به طور عمومی احتمال ابتلا به فشارخون بالا با افزایش سن بیشتر میشود. درمردان پس از ۳۵ سالگی و زنان پس از یائسگی، احتمال ابتلا به فشارخون بالا افزایش می یابد ولی ابتلا به فشارخون بالا یک روند حتمی در فرآیند سالمندی نبوده و برخی از افراد هرگز دچار آن نمیشوند اما حدود دو سوم افراد بالای ۶۵ سال دچار فشار خون بالا هستند .

• نژاد: سیاهپوستان بیش از سفیدپوستان مبتلا به فشارخون بالا میگردند. همچنین شدت بیماری در سیاهپوستان بیشتر بوده و به شکل زودرستری نیز رخ میدهد.

• سابقه خانوادگی: اگر والدین یا برادر و خواهر و یا عمو،عمه،خاله و دایی مبتلا به فشارخون بالا باشند، احتمال ابتلا به فشارخون بالا بیشتر خواهد شد.

• اضافه وزن و چاقی:

• عدم فعالیت جسمانی: شیوه زندگی غیرفعال و بدون تحرک سبب افزایش احتمال ابتلا به فشارخون بالا و اضافه وزن میشود، با افزایش وزن ، فشارخون باز هم بیشتر میشود

• نمک و رژیم غذایی ناسالم: رژیم حاوی مقادیر اندک میوه و سبزیجات یا دارای مقادیر زیاد چربی، سبب افزایش خطر ابتلا به فشارخون بالا میشود. بسیاری از افراد مبتلا به فشارخون بالا به نمک حساس هستند و مصرف زیاد نمک، فشارخون را در اکثر افراد بالا میبرد.

• مصرف مشروبات الکلی: سوء مصرف منظم الکل ممکن است فشارخون را بطور قابل توجهی افزایش دهد.

• برخی داروها: داروهای استروییدی، بعضی‌ از انواع‌ داروهای‌ مهارکننده‌ اشتها، ضد احتقانها ( دکونژستانت‌ها) درداروهای ضد سرماخوردگی ونیز برخی از مکملهای غذایی ممکن است فشارخون را افزایش دهند. قرصهای ضد حاملگی هم میتوانند سبب افزایش فشارخون در برخی از زنان شوند.

استرس :

اثرات (عوارض‌ ) فشار خون بالا:

اگر فشارخون بطور مداوم  از سطوح نرمال بالاتر باشد (فشارخون مزمن بالا)، قلب مجبور میشود که فعالیت بیشتری انجام دهد تا بتواند خون را به تمامی بدن پمپ نماید و عروق نیز تحت فشار بالاتری  قرار می گیرند و در نتیجه قلب و عروق اندامهای حیاتی دچار آسیب می شوند.

فشارخون بالای کنترل نشده، منجر به ضخیم شدن و کاهش خاصیت ارتجاعی دیواره سرخرگها میشود. رسوبات چربی با احتمال بیشتری بر روی این دیواره های سفت می نشینند و مجرای درون سرخرگ را باریکتر میکنند. اگر یک لخته خون تشکیل شود و در یک سرخرگ تنگ شده خونرسانی کننده قلب گیرکند و آن را مسدود نماید، منجر به حمله قلبی میشود. اگر این سرخرگ که با لخته خون دچار انسداد شده است، خونرسانی مغز را برعهده داشته باشد، سکته مغزی ایجاد میشود. ممکن است فشارخون بالا با پاره نمودن رگهای خونرسان مغز، سبب بروز سکته مغزی خونریزی کننده نیز شود.

۲- بزرگی و نارسایی احتقانی قلب و ادم ریه : افزایش فشارخون سبب میشود که قلب تحت فشار بالاتری کار کند. با گذشت زمان، عضلات قلب ضخیمتر و سفتتر شده و فلب بزرگ و ضعیف گردند. با تضعیف این عضلات، قلب نارسا شده، خون را با کارآیی کمتری پمپ نموده و احساس ضعف و خستگی ایجاد میشود و یا ممکن است خون به ریهها پس زده شود و ادم ریوی ایجاد کند. طبق آمارهای جهانی، از هر ۵ مورد نارسایی قلبی در زنان، ۳ مورد به‌دلیل کنترل نکردن پرفشاری خون ایجاد می‌شود

۳- آنوریسم آئورت و سایر عروق : فشارخون بالا میتواند یک قسمت از دیواره سرخرگ آئورت را گشاد و متسع نماید. این حالت آنوریسم آئورت نامیده میشود که در صورت عدم درمان ممکن است کشنده باشد.

۴- آسیب کلیه: کلیه، مواد زاید خون را فیلتر نموده و دفع میکند. اگر رگهای کلیه ضخیم شده و آسیب ببینند، ممکن است کلیه بتدریج نارسا شود و منجر به تجمع مواد زاید در خون شود.

۵- آسیب چشم: فشارخون بالا ممکن است منجر به خونریزی مویرگها در چشم شود. این حالت که “رتینوپاتی” نامیده میشود در نهایت ممکن است سبب کوری شود.این عارضه در افراد مبتلا به دیابت بیشتر دیده میشود.

باید دانست که هرچه فشار خون بالاتر باشد، میزان امید به زندگی پایین تر خواهد بود. در افرادی که دچار فشار خون بالا هستند، میزان ابتلا به سکته مغزی و حمله قلبی بیشتر خواهد بود. اگر فشار خون بالا به مدت طولانی بدون درمان باقی بماند، ممکن است نارسایی کلیوی رخ دهد و یا حتی به بینایی آسیب وارد شود. در ضمن امکان دارد که قلب بطور غیر طبیعی بزرگ شده و کارایی آن کم شود که چنین وضعیتی می تواند منجر به نارسایی قلبی شود.و باید به خاطر داشت که میتوان عوارض فشارخون بالا را با درمان مناسب به شکل قابل توجهی کاهش داد. با درمان موثر فشارخون بالا، کاهش چشمگیر میزان ابتلا و نیز مرگ و میر ناشی از بیماریهای قلبی و سکته های مغزی امکان پذیر میباشد، بویژه میتوان:

• میزان بروز سکته مغزی را ۳۵ تا ۵۰ درصد کاهش داد.

• میزان بروز حمله قلبی را ۲۰ تا ۲۵ درصد کاهش داد.

• میزان بروز نارسایی قلبی را بیش از ۵۰ درصد کاهش داد.

از لحاظ اپیدمیولوژی ، از هر ده مرد ، چهار نفر و از هر ده زن ، سه زن دچار فشار خون بالا هستند. در سنین بالای ۶۰ سال این رقم به دو نفر از هر سه نفر می رسد و در حدود یک سوم از کسانی که دچار چنین وضعیتی هستند تحت درمان نمی‌باشند و سلامتی آنان در معرض خطر است.

تشخیص فشار خون

علایم‌ شایع‌ فشار خون بالا :

بسیاری از افراد که دچار فشار خون بالا هستند، احساس بیماری ندارند و حال عمومی آنان خوب است. اغلب افراد سن بالا دارای فشار خون بالا هستند و خودشان خبر ندارند.به همین علت اندازه‌گیری فشار خون یکی از مهمترین معایناتی است که تمام افراد باید چه مشکل داشته باشد و چه نداشته باشد لازم است که حداقل هر ۲-۱ سال یکبار فشار خون خود را اندازه بگیرد تا در صورت بالا یا پایین بودن بیش از حد آن نسبت به درمان اقدام کند.ممکن است زمانیکه تشخیص داده شود که شما مبتلا به فشارخون بالا هستید، تعجب کنید چرا که اغلب با وجود بالابودن فشارخون، شمامشکلی نداشته و احساس سلامتی می کنید. فشارخون بالا بطورمعمول هیچگونه علامتی ندارد و بسیاری از افراد بدون اینکه اطلاعی از این مشکل داشته باشند زندگی میکنند. قلب، مغز و کلیه ها میتوانند افزایش فشارخون را برای مدت زیادی تحمل کرده و بنا براین ممکن است شما سالها بدون احساس ناراحتی و ایجاد علایم بالینی، زندگی کنید.

در مواردی که فشار خون خیلی بالا می رود، سردرد و گاهی اوقات نیز تنگی نفس و خونریزی از بینی رخ می دهد. با این وجود تنها راه تشخیص فشار خون بالا ، اندازه گیری میزان آن است. علایم‌ سردرد و سرگیجه ، خواب‌آلودگی ، گیجی‌ ، کرختی‌ و مور مور شدن‌ در دستها و پاها ، سرفه‌ خونی، خونریزی‌ از بینی‌ و تنگی‌ نفس‌ شدید مربوط‌به بالارفتن‌ فشارخون ‌بطور بحرانی‌ هستند.

پس بزرگسالان سالم دست کم باید هر دو سال یکبار فشارخون خود را اندازه گیری نمایند زیرا درمان فشارخون بالای بی علامت بسیار مهم است، چراکه عدم تشخیص و درمان این وضعیت بی علامت ، موجب عوارض غیر قابل درمان و عامل خطر افزایش  ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی و… میباشد.

فشارخون در طول شبانه روزمتغییر بوده و در اثر برخی از عوامل مثل شرایط استرس زا،فعالیت بدنی و ورزش،برخی غذاها بویژه غذاهای پر نمک و نوشیدنی های حاوی کافئین، برخی داروها یا مکمل های غذایی افزایش مییابد، سپس به سطح طبیعی بر میگردد. اما حتی در شرایط طبیعی نیزممکن است در هر بار اندازه گیری، فشارخون مختصری بالا و پایین رفته و مقدار آن اندکی تغییرنماید(البته در محدوده نرمال).

دو نوع فشار خون داریم: فشارخون سیستولی و فشارخون دیاستولی. هنگامیکه بطنها منقبض میشوند حداکثر فشارخون در عروق وجود دارد (فشارخون در هنگام انقباض قلب یا فشارخون سیستولی) و پس از پایان انقباض به پایینترین سطح خود میرسد (فشارخون در هنگام انبساط و استراحت قلب یا فشارخون دیاستولی). جهت سنجش دقیق فشارخون، شما باید فشارخون هر دو مرحله، یعنی سیستول و دیاستول را اندازه گیری نمایید.

سطح فشار خون شما به چه مفهوم است ؟

در حال حاضر بر اساس رهنمودهای بین المللی، فشارخون در یکی از سه گروه “طبیعی”، “پیش فشارخون” و “فشارخون بالا” قرار میگیرد

۱٫ فشار خون طبیعی فشارخون کمتر از mmHg 120/80می باشد.

۲٫ اگر فشارخون در دست کم دو مرتبه اندازه گیری فشارخون (در دو روز متفاوت) مساوی یا بیشتر از mmHg ۱۲۰/۸۰ باشد، شما در گروه پیش فشارخون قرار میگیرید

۳٫ اگر فشارخون در دست کم دو مرتبه اندازه گیری فشارخون مساوی یا بیشتر از mmHg ۱۴۰/۹۰ باشد فشارخون بالا قرار میگیرید.

پیش فشار خون: در مرحله پیش فشارخون، فشارخون در بالای حد طبیعی قرار دارد (یعنی مقادیر فشارخون بطور مداوم مابینmmHg ۱۲۰/۸۰ و  mmHg ۱۳۹/۸۹   می باشد). در حال حاضر حدود یک سوم بالغین در مرحله پیش فشارخون هستند. پزشکان  این مرحله را به عنوان مرحله خطر تلقی میکنند، چراکه این گروه در طی مراحل بعدی زندگی با احتمال بسیار بیشتری دچار فشارخون بالا میشوند. در واقع خطر ابتلا به بیماری قلبی در فشارخونهای بیشتر از  mmHg 115/75  افزایش مییابد.اما توجه فرمایید که  درمان دارویی در این مرحله مفید نیست اما باید کنترل فوری فشارخون از طریق درمان غیردارویی(تغییر در شیوه زندگی) آغاز شود. این تغییرات سالم در شیوه زندگی میتوانند به کاهش فشارخون منجر شوند و سطح فشارخون را بدون نیاز به مصرف دارو به سطوح کمتر برگرداند.

تغییرات سالم در شیوه زندگی را ابتدا با عادات غذایی خود آغاز کنید. میوهها و سبزیجات بیشتری مصرف کنید و از چربیهای اشباع کمتری استفاده نمایید. مصرف نمک را به کمتر از g 5/1 در روز ( با طبخ کم نمک غذا و حذف کامل نمک سر سفره) کاهش دهید. در صورت ابتلا به اضافه وزن، کاهش وزن میتواند مفید باشد و با هر ۵/۱ کیلوگرم کاهش وزن، فشارخون سیستولیک بطور متوسط ۲ میلیمتر جیوه کاهش مییابد. دست کم،۳۰ دقیقه ورزش را در برنامه روزانه خود برای ۵ روز در هفته بگنجانید. و سیگار کشیدن را کاملا ترک کنید.

انواع فشاری خون بالا: ممکن است فشارخون سیستولیک یا دیاستولیک هریک به تنهایی یا همراه باهم افزایش یابند. با افزایش سن، فشارخون دیاستولیک بطور معمول کاهش مییابد و فشارخون سیستولیک شروع به افزایش مینماید.

فشار خون سیستولیک: اگر تنها فشارخون سیستولیک بالا بوده و فشارخون دیاستولیک طبیعی باشد، فشارخون بالای منفرد سیستولیک نامیده میشود و مهم میباشد. فشارخون سیستولیک بیش از mmHg 140 را علارغم فشارخون دیاستولیک نرمال باید تحت درمان قرار داد. درمان زودرس فشارخون منفرد سیستولیک از طریق تغییرات سالم درشیوه زندگی و مصرف دارو (درصورت نیاز) سبب کاهش خطر ابتلا به بیماری قلبی و سکته مغزی شده و بر روی کیفیت زندگی، تاثیر بسیار زیادی دارد. برای مثال با کاهش هر ۵ میلیمترجیوه از فشارخون سیستولیک مرگ ناشی از سکته مغزی درحد ود ۱۴ درصد و مرگ ناشی از بیماری قلبی در حدود ۹ درصد کاهش مییابد.

فشار خون دیاسیستولیک:

“فشارخون روپوش سفید”: برخی افراد یک حالت واکنشی تحت عنوان “فشارخون روپوش سفید” دارند. بدین مفهوم که فشارخون آنها، زمانی که جهت معاینه نزد پزشک مراجعه میکنند، افزایش مییابد. این پدیده بسیار شایع است. اگر اگر شما متوجه این وضعیت شدید یا فکر میکنید که دچار این حالت هستید، باید به پزشک خود اطلاع دهید. میتوانید فشارخون خود را در زمان و مکان دیگری اندازه گیری کنید. به عنوان مثال میتوانید دستگاه فشارسنج بخرید و درمنزل فشارخون خود را اندازه گیری نمایید. پزشک مقادیر فشارخون خانه و مطب را با هم مقایسه نموده و میانگین فشارخون شما را تخمین میزند. و اگر پزشک در مورد فشارخون شما مشکوک باشد، ممکن است جهت تشخیص قطعی از دستگاه فشار خون سیار(هولتر ۲۴ ساعته فشار خون) برای کنترل صحیح فشار خونتان استفاده کند. این دستگاه به مدت ۲۴ ساعت به شما وصل است و فشار خون صحیح در طول خواب و بیداری در ساعات مختلف روز را نشان می‌دهد.یا در طی روزهای مختلف، بارها فشارخون شما را اندازه گیری نماید چرا که به طور طبیعی فشارخون تغییرات زیادی دارد. در این مورد با پزشک خود مشورت کنید.

این امر به هیچ وجه غیرطبیعی نیست که در یکبار اندازه گیری، مقدار فشارخون بالا باشد و در اندازه گیری روز دیگری، مقدار آن طبیعی باشد. پزشک تنها زمانی تشخیص فشارخون بالا را مطرح میسازد که در دستکم دو بار اندازه گیری فشارخون در ویزیتهای روزهای مختلف، فشارخون بالا باشد.

ارزیابی هیپرتانسیون:

اگر بصورت مکرر و در روزهای مختلف، فشارخون شما بالاتر از mmHg 140/90  باشد، پزشکتان باید شما را مورد ارزیابی بیشتر قرار دهد و شرح حال کاملی از شما اخذ نماید تا مشخص کند که آیا فشارخون بالا در شما دارای علت زمینه ای است؟ آیا آسیب اندامهای داخلی وجود دارد؟ آیا دارای عامل خطر دیگری برای ابتلا به بیماری قلبی یا سکته مغزی هستید یا خیر؟ همچنین سایر بیماریهایی را که ممکن است درمان شما را تحت تأثیر قرار دهند، ارزیابی نماید. علاوه بر اخذ شرح حال و انجام معاینه ، آزمایش خون و ادرار( برای تعیین عملکرد مطلوب کلیه ها و تشخیص مشکلات زمینهای مسبب افزایش فشارخون) ، نوار قلب و عکس قفسه سینه و شاید اکوکاردیوگرافی نیز ممکن است لازم باشد تا اندازه و وضعیت قلب و ریهها و عوارض احتمالی فشار خون را ارزیابی نماید.

افراد کمی ممکن است نیاز به بررسیهای تکمیلی جهت ارزیابی های تشخیصی یا درمانی داشته باشند. برای مثال سونوگرافی کلیه و سونوگرافی داپلر عروق کلیه، تست ورزش یا اسکن هستهای ویا استرس اکوکاردیوگرافی ، سی تی آنژیوگرافی یا MRI ، آنژیوگرافی رگهای کلیوی یا کرونری لازم باشد.

فشار خون بالا در گروه های خاص:

اگرچه فشارخون در میان تمام افراد شایع میباشد اما بنا به دلایلی که هنوز ناشناخته اند، برخی گروهها در معرض خطر بیشتری هستند.

برخی از افراد متعلق به بعضی از گروههای نژادی و قومیتی و یا افراد یک فامیل خاص به فشارخون بالا بیشتر مبتلا میشوند. سیاهپوستان  بیش از سفیدپوستان مبتلا به فشارخون بالا میشوند و با احتمال بیشتری به فشارخون بالا مبتلا میشوند و فشارخون در این افراد در سنین پایینتری ایجاد شده و شدیدتر نیز است.

برخی اوقات این عوامل بطور غیرمستقیم تاثیر خود را میگذارند. برای مثال افراد مبتلا به دیابت اغلب دچار اضافه وزن میباشند و اضافه وزن در ابتلا به فشارخون بالا دخیل میباشد. سندرم متابولیک (که تحت عنوان سندرم مقاومت به انسولین نیز نامیده میشود) مجموعه ای از عوامل مرتبط با هم نظیر چاقی، سطح بالای کلسترول، دیابت و فشارخون بالا میباشد.

فشار خون بالا در افراد مبتلا به دیابت : دیابت ( عدم ساخت کافی هورمون انسولین یا عدم پاسخ مناسب سلولها به انسولین ) و مقاومت به انسولین (پاسخ ناکافی سلولها به انسولین که موجب افزایش سطح انسولین در بدن با قند خون نرمال می شود، هر دو احتمال ابتلا به بیماری قلبی را بسیار افزایش میدهد. امروزه به دلیل تغییر شیوهزندگی مردم، بویژه افزایش میزان چاقی و عدم فعالیت جسمانی تعداد مبتلایان به مقاومت به انسولین در حال افزایش است. شایعترین علت مرگ ناشی از دیابت، ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی است

مبتلایان به دیابت اغلب فشارخون و سطح کلسترول بالایی دارند، که سبب افزایش احتمال ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی میشوند. وجود توام فشارخون بالا و افزایش کلسترول خون همراه با دیابت، سبب افزایش بیشتر خطر ایجاد بیماری قلبی نسبت به حالتی میشوند که هریک به تنهایی وجود دارند. همچنین تغییرات ناشی از افزایش سطح گلوگز خون، منجر به تسریع تجمع رسوبات چربی در سرخرگها میگردد (تصلب شرایین یا آترواسکلروز). همچنین این تغییرات موجب افزایش لخته شدن خون میشوند که ممکن است به سکته قلبی یا مغزی منجر شود.

اگر فردی دچار بیماری دیابت باشد، فشار خون وی باید کمتر از mmHg ۱۳۰/۸۰ باشد.

نکته مهم این است که اگر شما مبتلا به دیابت باشید، میتوانید احتمال ایجاد بیماری قلبی در خودتان را از طریق کاهش کلسترول و فشارخون تان به شکل قابل توجهی کمتر کنید. آگاهی از این ارتباط میتواند نقطه شروعی برای بهبود سلامتی شما باشد. شما با همکاری نمودن با پزشک خودتان درکنترل فشارخون، میتوانید خطر ایجاد عوارض دیابت را کاهش دهید. کنترل فشارخون و سطح کلسترول خون سبب افزایش طول عمر و کیفیت زندگی شما میشود.

فشار خون بالا در زنان :

در حدود نیمی از افراد مبتلا به فشارخون بالا ، زنان میباشند. با افزایش سن و پس از یائسگی ، خطر ایجاد فشارخون بالا در زنان نسبت به مردان افزایش بیشتری مییابد. بجز علل معمول مشترک با مردان چند علت اختصاصی در زنان باید مد نظر باشد. مثلا یک زن در طول دوران باروری ممکن است دچار فشارخون بالا شود. در برخی از زنان استفاده از قرصهای ضدبارداری ممکن است سبب افزایش فشارخون شود.

فشارخون حاملگی: بعضی از زنان در دوران بارداری دچار پرفشاری خون می‌شوند که ممکن است پس از تولد کودکشان باقی بماند. این وضعیت «فشار خون بارداری» (gestational hypertension) نامیده می‌شود.فشارخون بالا در طول حاملگی در ۴ تا ۸ درصد حاملگیها رخ میدهد. این حالت در زنان مبتلا به فشارخون بالای طولانی مدت یا دیابت شایعتر است.

اگر سابقه ابتلا به فشارخون حاملگی یا مسمومیت بارداری را داشته باشید، شما به احتمال بیشتری در طول زندگی خود دچار افزایش فشارخون یا سایر مشکلات قلبی عروقی خواهید شد. پزشک حتماً باید از این سابقه پزشکی شما آگاه باشد.

فشارخون حاملگی ممکن است سبب حالتی تحت عنوان پره اکلامپسی یا اکلامپسی  (مسمومیت حاملگی) شود که هم برای مادر و هم برای جنین کشنده است. علائم مهم مسمومیت حاملگی ، فشار خون  بالا  و دفع پروتئین از ادرار است. سایر علائم عبارت‌اند از: سردردهای مکرر، تاری دید، حساسیت به نور، و درد شکم. این علائم ممکن است همراه  بیماریهای  دیگر و حتی در یک بارداری طبیعی نیز ظاهر شود. مراجعة مرتب به پزشک کمک می‌کند تا با اندازه‌گیری فشار خون و سطح پروتئین ادرار مسمومیت بارداری به‌سرعت تشخیص داده شود.

زنانی که پیش از بارداری پرفشاری خون مزمن داشته‌اند؛ زنانی که در بارداری قبلی دچار پرفشاری خون یا مسمومیت بارداری شده‌اند؛ زنان چاق؛ زنان باردار بالای ۴۰ سال و زیر ۲۰ سال؛ و زنان مبتلا به دیابت، بیماری‌های کلیوی، آرتریت روماتوئید، لوپوس و اسکلرودرمی (بیماری‌های مزمن و عودکنندة اتوایمیون) در مقایسه با سایر زنان بیشتر در معرض خطر ابتلا به مسمومیت بارداری هستند. بنابراین،اگر مبتلا به فشار خون  بالا هستید و قصد دارید حامله شوید ، حتماً با پزشک یا مراقب بهداشت خود مشورت کنید. مراقبت‌های قبل از زایمان برای شما بسیار مفید است:

۱٫ مطمئن شوید فشار خونتان تحت کنترل است. تغییر شیوة زندگی با کاهش دادن نمک مصرفی، انجام‌ دادن مرتب تمرینات ورزشی و کاهش وزن، درصورتی‌که اضافه ‌وزن دارید، مفید است.

۲٫ اگر از داروهای پایین‌آورندة فشار خون استفاده می‌کنید، از پزشکتان بپرسید که چه تغییری در مقدار و نوع داروها باید بدهید  و اگر باردار هستید:

۱٫ به‌طور مرتب برای کنترل و مراقبت‌های پیش از زایمان به متخصص زنان یا ماما مراجعه کنید.

۲٫ از مصرف الکل و سیگار بپرهیزید.

۳٫ درصورتی‌که قصد استفاده از هر نوع دارویی را به هر منظور دارید، با پزشک مشورت کنید.

با پزشک همکاری کنید تا بتوانید پیش از حاملگی و در طول آن فشارخون خود را کنترل نمایید. مراقبتهای دوران بارداری بسیار مهم هستند. بسیاری از زنان مبتلا به فشارخون بالا، فرزندان سالمی را بدنیا میآورند. اگر از داروهای ضدفشارخون استفاده میکنید با پزشک خود مشورت کنید تا ببینید که آیا میتوانید مصرف داروها را در طول دوران بارداری ادامه دهید. هرچند برخی داروهای ضدفشارخون مانند مهارکنندههای ARB, ACE در دوران حاملگی نباید مصرف شوند، ولی هیچگاه بدون مشورت با پزشک داروی خود را قطع نکنید.

فشارخون ناشی ازهورمون درمانی/ قرص های ضدبارداری : در بیشتر زنان معمولا استفاده از هورمون درمانی( به  قصد درمانی یا در طی یائسگی) باعث افزایش فشارخون نمیشود اما  فشارخون در برخی از زنان افزایش مییابد.  استروژن موجود در قرص‌های ضد بارداری یا در روند هورمون‌درمانی ممکن است بر فشار خون تأثیر بگذارد. گاه در افرادی که از قرص‌های ضد بارداری استفاده می‌کنند مقدار مختصری پرفشاری خون مشاهده می‌شود. اگر این اتفاق افتاد می‌توان از پزشک کسب تکلیف کرد. سن ۳۵ سال و بالاتر، مدت مصرف طولانی داروی هورمونی، و کشیدن سیگار خطر ابتلا به پرفشاری خون را در زنانی که قرص‌های ضد بارداری مصرف می‌کنند افزایش می‌دهد. پس لازم است که پزشک قبل از شروع هورمون درمانی یا داروهای ضدبارداری خوراکی ، فشارخون شما را اندازه گیری نموده و در طول هورمون درمانی نیز مرتبا  آنرا کنترل نماید.  شروع داروهای ضدبارداری خوراکی و هورمون درمانی درافراد با فشارخون بالا ممنوع است.اگر به پرفشاری خون مبتلایید، با پزشکتان مشورت کنید تا روش دیگری را برای جلوگیری از بارداری (به‌غیر از قرص) به شما پیشنهاد کند.

پس از یائسگی : زنان پس از یائسگی با احتمال بیشتری به فشارخون بالا مبتلا میشوند. پس بعد از یائسگی نیاز به مراقبتهای اضافه تری  دارید. در این دوران بطور منظم فشارخون خود را کنترل کنید.

فشار خون بالا در کودکان:

نوزادان و کودکان هم ممکن است به فشارخون بالا مبتلا شوند. فشارخون بالا در اطفال ممکن است به علت نامشخص (فشار خون بالای اولیه) یا ثانویه به بیماری دیگری باشد. این حالت ممکن است ارثی باشد.

به علت بالا بودن میزان چاقی و اضافه وزن میانگین فشارخون کودکان و نوجوانان به شکل قابل توجهی در حال افزایش است. کودکان هم مانند بزرگسالان ممکن است دارای مجموعهای از عوامل خطر (مثل اضافه وزن، فشارخون بالا و مقاومت به انسولین) باشند که سبب افزایش احتمال ابتلا به دیابت و بیماری قلبی میشوند.درمان اطفال مبتلا به فشارخون بالا، همانند بزرگسالان اغلب شامل انواع تغییرات سالم در شیوه زندگی ( کنترل وزن، رژیم غذایی سالم و ورزش منظم ) است. در صورت نیاز ممکن است پزشک دارو هم تجویز نماید. در مراحل اولیه زندگی،کنترل وزن و فشارخون در محدوده سالم سبب میشود که از ایجاد بیماریهای خطرناک در مراحل بعدی زندگی جلوگیری شود.

هر فردی از طریق تغذیه سالم و فعالیت جسمانی بیشتر میتواند خطر ابتلا به فشارخون بالا را کاهش دهد یا آنرا تحت کنترل در بیاورد. فشارخون بالا بطورکامل قابل پیشگیری است.

مشاهده‌ی آمار اثرات مضّر سیگار بر سلامتی بدن، انسان را به‌ وحشت می‌اندازد. کشیدن سیگار هر ساله، بیشتر از مجموع تلفات ایدز، الکل، مواد مخدّر، تصادفات رانندگی، قتل ، خودکشی و آتش سوزیموجب مرگ ومیر افراد می شود. کشیدن سیگار سبب افزایش خطر بیمارهای قلبی عروقی، بیماریهای ریوی و منجر به افزایش خطر ایجاد سرطان ریه، گلو، معده، مثانه و بسیاری از سرطانهای دیگر میشود. با توجه به مضرات فراوان سیگار، برای ضرورت ترک سیگار دلایل زیادی وجود دارد و ترک سیگار یکی از روشهای اصلی کنترل خطر بیماریهای قلبی عروقی میباشد.

خطرات قلبی-عروقی مصرف سیگار

• تشدید تصلب شرایین: مصرف  دخانیات سبب آسیب به پوشش جدار عروق از جمله عروق  خونرسانی کننده قلب، مغز و سایر اعضای بدن میشود. جدار آسیب دیده سرخرگها در مقابل تشکیل پلاک آترواسکلروز (تصلبشرایین) آسیب پذیرتر هستند. استعمال روزانه حتی یک تا سه نخ سیگار هم سبب تشدید اترواسکلروز عروقی می شود.

• افزایش احتمال لخته شدن خون: استعمال سیگار با افزایش چسبیدندگی پلاکتها به یکدیگر موجب آسانتر شدن تشکیل لخته و افزایش احتمال انسداد شریان ها میشود. لخته خون درصورت انسداد سرخرگها میتواند منجر به بروز سکته قلبی، سکته مغزی و بیماری سرخرگهای محیطی شود. شاید اثر لخته کننده سیگار حتی مهمتر از نقش آن در ایجاد تصلب شرایین بوده می تواندبا ایجاد لخته موجب سکته قلبی و مغزی حتی در افراد سالم بدون تصلب شریانی شود.

• اختلالات کلسترول خون : استعمال دخانیات سبب کاهش کلسترول HDL یا “کلسترول خوب” میشود

• افزایش فشارخون: گرچه حتی یک نخ سیگار سیگار به طور مستقیم با تنگ کردن عروق سبب افزایش موقتی فشارخون میشود اما استعمال مداوم سیگار سبب پر فشاری مزمن خون خواهد شد.

• انقباض سرخرگها (کاهش خونرسانی): به جز انسداد ناشی از تصلب شرایین در سرخرگها بعلت تشدید اترواسکلروز ، سیگار سبب تنگ شدن سرخرگها نیز میگردد که خود سبب کاهش بیشتر جریان خون میشود.

• کاهش محتوای اکسیژن خون (خونرسانی ناموثر): مونوکسیدکربن موجود در دود سیگار با کاهش مقدار اکسیژن قابل حمل توسط خون سبب میشود که قلب برای اکسیژنرسانی در حد لازم ضربان بیشتری داشته باشد.

• به خطر انداختن سلامت خانواده: استعمال سیگار در محیط بسته ، سلامت سایر افراد غیرسیگاری حاضر در ان محیط را به خطر میاندازد. استعمال غیرفعال سیگار (تنفس دود سیگار دیگران) میتواند سبب بروز بیماریهای قلبیعروقی ، مشکلات تنفسی و سرطان شود. جهت حفظ و بهبود سلامت فرزندان، همسر و سایر افرادیکه با شما زندگی میکنند، سیگار را ترک کنید.

 نیکوتین و مواد سمّی موجود در سیگار فرآیند سم‌زدایی در بدن را مختل می‌کنند، در نتیجه سلول‌های بدن آسیب می‌بینند و باعث بروز بیماری‌های مختلفی مثل سرطان ، افزایش کلسترول خون ، مشکلات قلبی – عروقی و گردش خون ، اختلالات تنفسی و افزایش خطر پوکی استخوان می‌شوند.  هم‌چنین سیگار کشیدن باعث عدم جذب کافی ویتامین‌ها و املاح و کمبود آنها در بدن می‌شود. آنتی اکسیدان‌ها از بروز برخی بیماری‌ها مثل آترواسکلروز و بیماری قلبی-عروقی و سکته های مغزی و سرطان های مختلف جلوگیری می‌کند.

استعمال دخانیات سبب آسیب به پوشش جدار رگهای خونرسانی کننده قلب، مغز و سایر اعضای بدن میشود. جدار آسیب دیده سرخرگها بویژه در حضور اختلالات چربی خون (کاهش کلسترول HDL یا “کلسترول خوب” ) در مقابل تشکیل پلاک آترواسکلروز (تصلبشرایین) آسیب پذیرتر هستند. با تشکیل پلاک جریان خون محدود میشود. حال بسته به محل اترواسکلروز در صورت انسداد سرخرگهای کرونری احتمال ایجاد حمله قلبی و در صورت انسداد سرخرگهای مغز ، سکته مغزی و در صورت انسداد عروق محیطی عامل خطری برای ایجاد بیماری عروق محیطی است که در آن رگهای دست و پا درگیر و موجب درد حرکتی پا میشوند. زمانیکه تصلب شرایین با سایر عوامل خطر همراه میگردد (به عنوان مثال فشارخون بالا و کلسترول بالای خون)، میزان خطر باز هم بیشتر میشود.

در سالهای اخیربا گسترش تکنولوژی و فرهنگ شهرنشینی، جمعیت عمومی، به شکل فزایندهای دچار اضافه وزن و چاقی شده اند. در حال حاضر تعداد زیادی از ایرانیان دچار اضافه وزن هستند و برخی از آنها چاق محسوب می شوند. و تعداد افراد دچار اضافه وزن و چاقی همچنان در حال افزایش است و در نتیجه احتمال ابتلا به  بیمار  قلبی عروقی درحال افزایش است .

برای تعیین اینکه دچار اضافه وزن یا چاقی هستید یا خیر از فرمول شاخص توده بدنی  (BMI)  استفاده می شود.

علاوه بر اضافه وزن یا چاقی ،الگوی توزیع چربی در بدن نیز بسیار مهم است بطوریکه تجمع چربی در ناحیه کمر و شکم با خطر بیشتر ابتلا به مشکلات پزشکی از جمله فشارخون بالا، کلسترول بالای خون، دیابت، بیماری ایسکمیک قلبی و سکته مغزی(آترواسکلروز) همراه است. همچنین حتی اگر شواهدی از بیماری قلبی وجود نداشته باشد عضله قلبی افراد دچار اضافه وزن یا چاقی، دچار تغییر شده و خون را به شکل غیرموثرتری پمپ مینماید(نارسایی قلبی) .

نقش چاقی /اضافه وزن در بیماری های قلبی و سایر بیماریها:

چاقی به شکل فزاینده و مستقل از سایر عوامل، خطر ابتلا به بیماری قلبی عروقی را افزایش میدهد. چاقی با افزایش سطوح کلسترول بد (LDL) و تریگلیسیرید، کاهش سطح کلسترول خوب (HDL) و افزایش احتمال ابتلا به فشارخون بالا و دیابت همراه است که همه موجب افزایش بیماری قلبی عروقی ( بیماریهای ایسکمیک قلبی، سکته قلبی ومغزی ، نارسایی قلبی) می شوند. همچنین اضافه وزن و چاقی سبب بیماری‌های کیسه صفرا ،آسیب به عضلات و مفاصل ( آرتریت) ، مشکلات تنفسی شده و خطر برخی انواع سرطان مانند سرطان پستان، پروستات و روده بزرگ (کولون) و برخی سرطان‌ها را افزایش میدهد

متاسفانه میزان چاقی و اضافه وزن در کشور ما رو به افزایش است. هر چقدر چاق ‌تر باشید، احتمال ابتلا به بیماری قلبی در شما بیشتر است.پس برای رسیدن به عمر طولانی، داشتن وزن مناسب الزامی است.

آیا اضافه وزن دارم یا چاق هستم؟آیا لازم است وزن خود را کاهش دهم؟ برای پاسخ به این سوال باید سه گام زیر را بردارید.

گام اول : شاخص توده ی بدنی شما چند است؟

ابتدا می بایست شاخص توده ی بدنی خود را که به آن BMI هم گفته می ‌شود محاسبه کنید.

برای محاسبه BMI: وزن خود را (به کیلوگرم) تقسیم بر مجذور قد خود ( به متر)کنید. مجذور قد هم یعنی اینکه قد خود را (به متر) دو بار در هم ضرب کنید.

{(قد به متر)×(وزن به کیلوگرم) }÷سن به سال =BMI

وزن طبیعی : اگر BMI ( شاخص توده بدنی)بین ۵/۱۸ تا ۹/۲۴ است. وضعیت فعلی‌تان خوب است. سعی کنید که وزنتان افزایش پیدا نکنید.

اضافه وزن: اگر  BMI( شاخص توده بدنی)بین ۲۵ تا ۹/ ۲۹ است. اضافه وزن دارید.مراقب باشید که وزنتان اضافه ترنشود، به ویژه اگر اندازه ی دور کمرتان زیاد است.

چاق: اگر BMI( شاخص توده بدنی) ۳۰ یا بیشتر باشد چاق هستید و باید وزنتان را کم کنید. اما وزنتان را به آرامی (هفته ای ۱-۵/۰ کیلوگرم) کاهش دهید. در صورتی ‌که به کمک نیاز دارید با پزشک خود یا یک متخصص تغذیه صحبت کنید.

کسانی که بر اساس BMI ، اضافه وزن داشته یا چاق باشند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری قلبی هستند.

گام دوم:اندازه‌گیری دور کمر

چاقی شکمی بیش از چاقی کل بدن خطرناک است .پس دومین‌ گام این است که دور کمر خود را اندازه بگیرید. اگر در مردان اندازه دور کمر بیش از ۱۰۲ سانتی‌ متر و در زنان اندازه دور کمر بیش از ۸۸ سانتی‌ متر باشد، خطر بیماری‌های قلبی را زیادتر می‌ شود.

برای اندازه‌گیری صحیح دورکمر خود، بایستید و با یک نوار دور کمرتان را درست در بالای استخوان‌ لگن، بعد از این که نفس تان را بیرون دادید اندازه بگیرید.

گام سوم: بررسی عوامل خطر بیماری قلبی

گام آخر برای تعیین این که آیا نیاز دارید که وزنتان را کم کنید یا نه این است که که بدانید آیا شما عوامل خطر بیماری‌های قلبی را دارید یا خیر؟

عوامل خطر بیماری های قلبی شامل موارد زیر است:

فشارخون بالا، کلسترول LDL بالا، کلسترول HDL پایین ، قند خون بالا، سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی در سنین پایین، نداشتن تحرک و فعالیت بدنی، مصرف سیگار، سن۶۵ و بیشتر در مردان ویا ۵۵ سال و بیشتردر زنان یا بعد یائسگی در هر سنی.

اگر مطمئن نیستید که آیا بعضی از این عوامل خطر را دارید، با پزشک خود مشورت کنید.

افرادی که نیاز به کاهش وزن دارند:

نکات زیر مواردی را که نیاز به کاهش وزن دارد، به شما نشان می‌ دهد شمامی ‌توانید از این اطلاعات جهت تصمیم ‌گیری برای کاهش وزنتان استفاده کنید. البته  مشورت با پزشک نیز در کنار این محاسبات الزامی است.

۱-  اگر چاق هستید بایستی وزنتان کم کنید.

۲-  اگر اضافه وزن دارید یا اندازه ی دورکمرتان بالا است و دو عامل خطر یا بیشتر دارید، بایستی وزن کم کنید.

۳-  اگر اضافه وزن دارید اما دورکمرتان خیلی زیاد نیست و بیش از دو عامل خطر دارید، بایستی مراقب باشید وزنتان بیشتر نشود.

توجه : تغییرات کوچک باعث ایجاد تفاوت‌های بزرگ می ‌شود. اگر نیاز به کاهش وزن دارید، بهتر است بدانید کاهش وزن حتی به مقدار کم (فقط ۱۰-۵% درصد وزن کنونی ‌) به کاهش خطر بیماری‌های قلبی کمک می‌ کند. 

 بهترین راه برای کاهش وزن حتی با هدف مقادیر زیاد  این است که تدریجی باشد. این‌ چنین کاهش وزنی از طریق ترکیب فعالیت بدنی و خوردن یک رژیم غذایی متعادل کم کالری و کم‌ چربی امکان‌ پذیر است.برای تعدادی از افراد که خطر ابتلا به بیماری قلبی به شدت آنان را تهدید می‌ کند، ممکن است دارو نیز ضروری باشد. مشورت با پزشک می ‌تواند کمک کننده باشد.

به زبان ساده در کل چربی خون به دو نوع کلی کلسترل و تری گلیسرید تقسیم می شود و کلسترل خود به دو نوع عمده کلسترل مضر (نوع LDL) و کلسترل مفید  ( نوع HDL) تقسیم می شود.

کلسترول ماده ای است از جنس چربی ومومی شکل که در تمام سلول های بدن وجود دارد و برای ادامه زندگی ماده ای حیاتی و ضروری است .اعمال کلسترول در بدن عبارتست از:

۱- کلسترول درغشای تمام سلول ها درساخت دیواره ی سلولی شرکت می کند. ۲۵ درصد کل کلسترول بدن در غشای سلول های عصبی بوده و مهمترین پوششی است که اعصاب را عایق می کند.

۲- کلسترول ماده اصلی برای ساخت بسیاری از هورمون های استروئیدی است (هورمون های جنسی مثل استرادیول و تستوسترون ) ، هورمون های استروئیدی که توسط غدد فوق کلیوی ساخته می شوند(مثل کورتیزول) و پیش ساز ویتامین ها (مثل۷-Dدهیدروکلسترول) نقش مهمی را ایفا می کند.

۳- کلسترول پیش ساز اصلی اسیدهای صفراوی است که برای هضم چربی ها ضروری می باشد.

اما رسوب همین ماده حیاتی در جدار سرخرگها وتشکیل پلاک آترواسکلروتیک موجب تنگی عروق می شود که اگر رسوب کلسترل در جدار عروق کرونری باشد موجب آنژین قلبی و بیماری قلب و عروق می شود .

قسمت اعظم کلسترول در داخل بدن و توسط کبد ساخته می شود و بقیه آن با مصرف غذاهای پر کلسترول و پرچرب وارد بدن می شود. بدن یک فرد بالغ ۱۵۰ گرم کلسترول دارد.

انواع کلسترول (کلسترول LDL وHDL و VLDL چیست)؟

چربی ها در خون آزاد نبوده عموماً با اتصال به پروتئین های خاصی به نام لیپوپروتئین ها در بدن حرکت می کنند. لیپوپروتئین ها با چربی ها ترکیب می شوند و نقش آنها در متابولیسم بدن پیچیده است.

۱ – کلسترول VLDL :این نوع کلسترول مولکول های چربی را از کبد به دیگر قسمت های بدن حمل می کند و بعد از انتقال چربی به بافت ها تبدیل به کلسترولLDLمی گردد.

۲- کلسترولLDL :بیشتر کلسترول موجود در خون (۷۰درصد آن ) توسطLDL حمل می شود. LDL کلسترول را از کبد می گیرد و به بافت های بدن می برد. این نوع کلسترول به بافت های بدن خاصیت چسبندگی دشته و به راحتی به جدار داخلی دیواره ی رگ ها می چسبد و باعث باریک شدن و در نهایت انسداد مجرای داخلی رگ ها می گردد. از این رو به کلسترول بد معروف است. افزایشLDL خون باعث افزایش خطربیماری قلبی عروقی می شود.

۳- کلسترول HDL :کلسترول باقیمانده توسط  HDL حمل می شود که باعث مصرف کلسترول و کاهش خطرCHD می شود.HDLدر کبد و روده‏ها ساخته می ‏شود. قسمت اعظم آن پروتئین (۵۰%) درصد و قسمت کمتر آن را کلسترول و تری ‏گلسیرید تشکیل می ‏دهد و کار عمده آن انتقال کلسترول از بافت ‏ها و هدایت آن به سمت کبد است. این نوع کلسترول، کلسترول هایLDL  موجود در طول دیواره ی رگ ها را پیدا کرده و به آن ها می چسبد و آن ها را از جدار رگ ها پاک می کند و از باریک شدن و انسداد رگ ها جلوگیری می نماید. به همین جهت به کلسترول خوب معروف است.

به طور کلی این نوع چربی مفید در خانم‏ ها بیشتر از آقایان و در ورزشکاران بیشتر از افراد غیر ورزشکار است.

در بیماران با کاهش HDL، معمولاً افزایش مقاومت به انسولین دیده می ‏شود که ممکن است ناشی از عدم فعالیت فیزیکی و یا چاقی باشد.

منابع کلسترول بدن:

۱- اگر چه تقریباً تمام بافت های بدن می توانند کلسترول را بسازند ، قسمت اعظم کلسترول توسط کبد وکمتر روده ساخته می شود . پس این ماده بطور طبیعی و بدون توجه به دریافت کلسترول موجود در غذا ، در خون وجود دارد زیرا کبد مقدار مشخصی کلسترول تولید می کند که برای ادامه زندگی ماده ای حیاتی و ضروری است. بدن یک فرد بالغ در هر روز ۵/۰ تا ۱ گرم کلسترول می سازد که بیشتر از مقداری است که از طریق غذا جذب بدن می شود.

۲- بقیه آن با مصرف غذاها وارد بدن می شود. مثل مصرف غذاهای پر کلسترول ( شامل تخم مرغ، کره، خامه، دل و جگر و قلوه)و همچنین مصرف غذاهای غنی از چربی های اشباع (گوشت قرمز، کره ، خامه و لبنیات پرچرب و روغن نباتی جامد ). در گذشته تصور می شد تصور می شد که فقط غذاهای دارای کلسترول فراوان در افزایش کلسترول خون موثرند، اما امروزه ثابت شده، مقدار چربی اشباع غذا بیشتر از خود کلسترول ، در افزایش کلسترول خون موثر است.

مواد غذایی افزاینده کلسترول:

• -غذاهای سرخ شده
• - چربی های اشباع شده مانند روغن های حیوانی و روغن نباتی جامد و کره
• - امعاء و احشاء حیوانی مانند دل، جگر، قلوه، سیرابی و مغز- میگو و گوشت های پر چرب
• - غذاهای آماده مانند سوسیس، کالباس و پیتزا
• - لبنیات پر چرب- دسرهای چرب
•  -انواع کلوچه، کیک، شیرینی ها مخصوصاً شیرینی تر
• -روغن نارگیل – انواع سس های مایونز سالاد
• - انواع شکلات ، چیپس و پفک های حاوی روغن ترانس
• - زرده تخم مرغ .

مقدار کل کلسترول بدن ما به دوچیز بستگی دارد:

۱- مقدار کلسترول ساخته شده در بدن و دفع شده از آن .

۲- کلسترول غذای مصرفی ( تقریباً یک سوم کلسترول از غذا به دست می آید).

در بیشتر افراد، وقتی که کلسترول دریافتی از غذا زیاد باشد، مقدار تولید آن در بدن کاهش می یابد ولی این مکانیسم همیشه نمی تواند مقدار کلسترول خون را تنظیم کند.

آیا فقط میزان کلسترول موجود در غذا دلیل اصلی افزایش کلسترول خون است؟

۱- مقدار چربی های اشباع موجود در غذا(روغن های حیوانی و روغن نباتی جامد) بیشتر از خود کلسترول غذا، عامل اصلی افزایش کلسترول خون است.پس اینکه غذایی فاقد کلسترول باشد دلیل بر بی خطر بودن نیست!

۲- علاوه بر تغذیه سایر عوامل مثل کشیدن سیگار، اضافه وزن و چاقی،مقدار کم  فعالیت بدنی،میزان استرس و عصبانیت فرد نیز بر روی مقدار سطح سرمی کلسترول خون نیز موثرند.

مثلا  بین میزان کلسترول موجود در بدن هر فرد و نحوه عکس العمل وی در برابر ناملایمات، ارتباط مستقیم وجود دارد. همچنین  افراد عصبی، و حتی  کسانی که در برخورد با ناملایمات خشم خود را فرو می خورند  بیش از دیگران در معرض عوارض ناشی از  کلسترول قرار دارند به نحوی که اگر این افراد در نوع غذای مصرفی نیز بی مبالات باشند به طور بسیار جدی در معرض خطرات ناشی از کلسترول بالا قرار می گیرند.  عصبانی شدن و استرس، سبب ترشح هورمون هایی می گردد که میزان قند و چربی موجود در خون را بالا می برد و اگر این شیوه زندگی ادامه پیدا کند چربی خون به صورت  مستمر بالا مانده و عوارض رسوب کلسترول (آترواسکلروز) بروز خواهد کرد.

همچنین برخی عوامل مثل فشار خون بالا یا سیگار  یابرخی بیماری ها مثل  دیابت بر میزان عوارض کلسترول موثرند. مثلا اگر فردی همراه با کلسترول بالا مبتلا به فشار خون بالا نیز باشد احتمال خطر حمله ی قلبی به ۶ برابر می رسد و اگر این فرد سیگاری هم باشد احتمال خطر به ۲۰ برابر یا بیشتر خواهد رسید.

بنابر این توصیه پزشکی   به افراد دچار  کلسترول بالا یا در معرض خطر کلسترول بالا این است که در کنار رژیم های غذایی و فعالیت های ورزشی،تغییر در الگوی رفتاری خودمثل قطع سیگار  و کاهش میزان عصبانیت و استرس و نیز کنترل سایر عوامل افزلینده خطر مثل فشار خون و دیابت   را مورد توجه قرار دهند .

نقش افزایش کلسترول خون در افزایش خطر بیماری قلبی عروقی(CVD):

مختل شدن جریان خون به عضله قلبی (بدلیل گرفتگی سرخرگ های کرونر) ، می تواند باعث درد یا سکته قلبی شود. دو فرآیند مهم در این روند دخالت دارند:

۱-  تصلب شرایین = آترواسکلروز ( سخت شدن سرخرگ ها ): با آتروم

۲-  ترومبوز( ایجاد لخته خونی داخل رگ ها)

آتروم  (atheroma) :رسوب داخلی و ضخیم شدن دیواره سرخرگ ها در اثر انباشت چربی ( کلسترول) بر روی آن است که باعث تنگی سرخرگ ها می شود.

ابتدا اختلال عملکردِ سلول های لایه داخلی دیواره سرخرگ ها (اندوتلیوم) باعث آسیب به آنها می شود ، در نتیجه گلبول های سفید خون( بنام مونوسیت ها ) به این قسمت آمده و به ماکروفاژها ( سلول های بیگانه خوار) تبدیل می شوند و عملکرد لایه داخلی سرخرگ ها را مختل می کنند، در نتیجه کلسترول LDL اکسید شده از خون جذب دیواره سرخرگ شده روی ان رسوب می کند. تکرار این آسیب باعث می شود رسوب بیشتر چربی ها و سایر فرآورده های سلولی که در آتروما شرکت دارند بر روی دیواره داخلی سرخرگ ادامه یابد و در نهایت باعث مسدود شدن سرخرگ شود.

افزایش کلسترولLDL خون یکی از عوامل اصلی شروع و تداوم آترواسکلروز است.

تاثیر رژیم غذایی در کاهش کلسترول خون: ( برای توضیحات کامل به مبحث درمان مراجعه کنید.)

مقدار کلسترول خون تحت تاثیر مواد غذایی مصرفی و نیز ژنتیک (ارث) می باشد اما با کاهش چربی های غذایی می توان زمینه ارثی را تا حدودی کنترل نمود و با ایجاد تغییر در نوع غذاها ( کاهش دریافت کلسترول و چربیاشباع و ترانس  رژیم  غذایی و افزایش مصرف فیبرهای غذایی محلول، غلات و حبوبات، میوه و سبزیجات، شیر و لبنیات کم چرب و ثابت نگه داشتن وزن در حد مناسب) می توان میزان کلسترول خون را کاهش داد . در افراد دچار اضافه وزن و کلسترول خون بالا، کاهش وزن کمک شایانی می کند.

میزان مناسب کلسترول خون چقدر است؟

 کلسترول تام(توتال):

در یک فرد سالم بدون سایر عوامل خطر قلبی عروقی اگر کلسترول تام خون(کلسترول کل) کمتر از ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر خون باشد رضایت بخش است. اما اگر کلسترول خون بین ۲۰۰ تا ۲۳۹ میلی گرم در دسی لیتر خون باشد شخص در مرز خطر بالا رفتن کلسترول و خطر ابتلا به حمله ی قلبی قرار دارد و زمانی که کلسترول خون بالاتر از ۲۴۰ میلی گرم در دسی لیتر خون باشد احتمال افزایش خطر حمله ی قلبی را باید جدی گرفته و حتماً میزان آن را به وسیله ی رژیم غذایی و دارو یا هر دو کاهش داد.

اگر فردی همراه با کلسترول بالا مبتلا به فشار خون بالا نیز باشد احتمال خطر حمله ی قلبی به ۶ برابر می رسد و اگر این فرد سیگاری هم باشد احتمال خطر به ۲۰ برابر یا بیشتر خواهد رسید.

 کلسترول LDL:

در فرد مبتلا به بیماری قلبی یا دیابت (بیماری قند خون) شاخص ما LDL خواهد بودو باید زیر ۱۰۰ باشد.و اگر بالای ۱۰۰ بود باید همزمان تغییر در روش زندگی(رژیم غذایی و ورزش ) و دارو درمانی شروع شود.

 کلسترول  HDL یا کلسترل خوب:

 این نوع کلسترول، کلسترول های بد یا همان LDL   موجود در طول دیواره ی رگ ها را پیدا کرده و به آن ها می چسبد و آن ها را از جدار رگ ها پاک می کند و از  انسداد رگ ها جلوگیری می نماید. به همین جهت به کلسترول خوب معروف است.

مطالعات زیادی نشان داده مقدار بالای HDL خون باعث کاهش خطر بیماری‏ های عروق کرونر قلب و کاهش مرگ و میر در مردان و زنان مبتلا به بیماری ‏های قلبی عروقی می ‏شود .

بررسی ارتباط بین بیماری ‏های قلبی عروقی و سکته مغزی با میزان HDL خون نشان داده است که اگر میزان آن بیشتر از ۶۰ میلی ‏گرم در صد میلی ‏لیتر خون باشد، رابطه ‏ای معکوس(کاهش بیماری) و اگر کمتر از ۴۰ میلی ‏گرم درصد میلی ‏گرم لیتر خون باشد با بیماری ‏های قلبی عروقی و سکته مغزی رابطه‏ مستقیم (افزایش بیماری) دارد.

در افراد سالم میزان HDL خون در زنان بهتر است بیشتر از ۵۰ میلی ‏گرم در صد میلی ‏لیتر خون و در مردان بیشتر از ۴۵ باشد.