1. پیشگیری اولیه — پیشگیری در فردی که هنوز بیماری عروق کرونر یا سکته قبلی نداشته (هدف: کاهش ریسک وقوع نخستین رویداد).
2. پیشگیری ثانویه — جلوگیری از عود یا رخداد مجدد در کسی که سابقه انفارکتوس، آنژین ناپایدار یا روش‌های بازکردن عروق کرونری (PCI/CABG) دارد.

• بسیاری از داروها در پیشگیری ثانویه اثر قاطع دارند؛ در پیشگیری اولیه انتخاب‌ها براساس ریسک کلی فرد (مثلاً محاسبه ۱۰ ساله ASCVD )  انجام می‌شود.

استاتین‌ها (Statins): کاهش LDL-C و تثبیت پلاک آترواسکلروتیک موجب کاهش مرگ‌و‌میر و حوادث قلبی عروقی می شود.

مکانیزم کلی: مهار HMG-CoA ردوکتاز وç کاهش تولید کلسترول و افزایش برداشت LDL از خون.

• پیشگیری ثانویه: تقریباً همهٔ بیماران با ASCVD باید استاتین دریافت کنند (هدف: کاهش LDL تا سطوح هدف برحسب ریسک
• پیشگیری اولیه: بر اساس سن و ریسک ۱۰ساله؛ در گروه‌های پرخطرتوصیه می‌شود

دوز و انتخاب معمول: دوز بالا  با atorvastatin 40–۸۰ mg، rosuvastatin 20–۴۰ mg  در بیماران پرخطر/ثانویه و چک مجدد  لیپیدها ۴–۱۲ هفته بعد از شروع/تغییر دوز؛ سپس در صورت رسیدن به هدف،  هر ۳–۱۲ ماه. و پایش ALT/AST در صورت علائم.    دوز پایین در بیماران کم خطر تر تجویز می شود.

• عوارض مهم: میالژی/میوزیت (نادر: رابدومیولیز)، افزایش آنزیم‌های کبدی، تداخلات دارویی.

داروهای غیر‌استاتینیِ کاهش‌دهنده لیپید (Ezetimibe, PCSK9 inhibitors, Icosapent ethyl)

Ezetimibe :

مکانیزم: کاهش جذب کلسترول روده‌ای (افزایش اثر استاتین در کاهش LDL وقتی اضافه می‌شود). معمولاً در بیمارانی که به هدف LDL با استاتین نمیرسند یا استاتین را تحمل نمی‌کنند.

PCSK9 inhibitors (evolocumab, alirocumab)

• در بیماران با بیماری قلبی عروقی پایدار که LDL با استاتین و ezetimibe   کافی پایین نیامده یا در برخی بیماران با هایپرکلسترولمی خانوادگی.
• اثر: کاهش شدید LDL  (تا ≈۵۰–۶۰%) و کاهش رویدادهای قلبی در کارآزمایی‌ها
• در بیماران با تری‌گلیسیرید بالا (علی‌رغم استاتین) و ریسک بالا، icosapent ethyl   نشان داد کاهش معنی‌دار رویدادهای ایسکمی؛ اما نتایج و کاربرد باید با احتیاط و براساس معیارهای کارآزمایی بررسی شود.

Icosapent ethyl (EPA)

کنترل فشار خون:

ACEi/ARB, بتابلوکرها، مهار کننده های انزیم بدل آنژیوتانسین  و بلوکرهای رسپتور انژیوتانسین, و دیورتیک‌ها و آنتاگونیست‌های کانال کلسیم

چرا؟ کنترل فشار خون مهم‌ترین تک تک عامل قابل اصلاح برای کاهش سکته قلبی/مغزی است.

• ACEi/ARB: به‌خصوص در دیابت، نارسایی قلب، پروتکشن کلیوی.
• بتابلوکرها: در بیمارانی با آنفارکتوس قبلی، نارسایی قلب یا تاکی‌آریتمی مفید.
• دیورتیک‌ها: مخصوصاً تیازیدی برای کاهش فشار و کاهش حوادث.
  اهداف فشار خون: براساس راهنماها و سن/همراهی‌ها تعیین می‌شود؛ معمولاً هدف <130/80 در اکثر بیماران پرخطر (قابل تعدیل).
  نظارت و عوارض: الکترولیت‌ها، کراتینین، علائم سرگیجه/برادیکاردی.

داروهای ضدپلاکتی: (Aspirin, Clopidogrel)

نکته کلیدی: نقش آسپرین  برای پیشگیری اولیه و ثانویه متفاوت است. توصیه به مصرف همگانی بعد از سن خاصی دیگر وجود ندارد .

• پیشگیری ثانویه (سابقه استنت قلبی یا عروق مغزی ,  سابقه سکته مغزی یا قلبی یا گرفتگی عروق محیطی): آنتی‌پلاکتیک (معمولاً آسپرین ± داروی دوم) استاندارد و اثبات‌شده است.
• پیشگیری اولیه (بدون بیماری قلبی شناخته‌شده): نقش مفید آسپرین محدود و همراه عوارض است — به‌خاطر افزایش خطر خون‌ریزی، دستورالعمل های پزشکی جدید توصیه می‌کنند مصرف روزانه آسپرین را در افراد کم‌خطر آغاز نکنید و تصمیم را براساس سن/ریسک/خطر خون‌ریزی بگیرید. با پزشک خود مشورت کنید

داروهای دیابت با اثر قلبی-کلیوی: دو گروه SGLT2 inhibitors و GLP-1 RAs

SGLT2 inhibitors =empagliflozin, dapagliflozin

• در کارآزمایی‌ها کاهش قابل توجه بستری قلبی ناشی از نارسایی قلب و کاهش بعضی از نتایج کلی قلبی–عروقی، و حفاظت کلیوی نشان داده‌اند. این اثر‌ها فراتر از کاهش قند هستند. برای بیماران دیابتی با ریسک قلبی و بیماران با نارسایی قلبی صرف‌نظر از وجود دیابت توصیه می‌شوند.
• اثر: کاهش حوادث قلبی-عروقی عمده  در بیماران دیابتی در کارآزمایی‌های بزرگ و همچنین کاهش وزن و برخی مؤلفه‌های متابولیک. اخیراً شواهد نشان می‌دهد مزایای قلبی و کلیوی در جمعیت‌های انتخاب‌شده وجود دارد

GLP-1 receptor agonists=  liraglutide, semaglutide

نکته کاربردی: این گروه‌ها اکنون بخشی از استراتژی پیشگیری قلبی در بیماران دیابتی و بیماران با ریسک بالا محسوب می‌شوند — انتخاب بین آن‌ها بستگی به اهداف  کاهش نارسایی قلبی و  کاهش عوارض قلبی و کاهش وزن  دارد.

ضد انعقادها (آنتی‌کوآگولانت‌ها (در موارد خاص)

• برای فیبریلاسیون دهلیزی (AF) یا وجود دریچه مکانیکی یا ترومبوز قبلی: آنتی‌کوآگولانت برای کاهش سکته مغزی مهم است (رابطه با ریسک هموراژیک باید بررسی شود). در پیشگیری عمومی از CAD نقشی ندارند مگر اندیکاسیون مشخص .
• این بخش وابسته به معیارهای CHA₂DS₂-VAScانعقاد پذیری بر اساس نمره دهی  و خطر خون‌ریزی بر اساس نمره دهی HASBLED scoreاست.
• ترک سیگار: وارنیکلین یا بوپروپیون پزشکی مؤثر برای ترک که خطر قلبی را به‌شدت کاهش می‌دهد (دارو به همراه مشاوره).
• مکمل‌ها: اکثراً توصیه عمومی به‌جز موارد خاص (مثلاً icosapent ethyl در گروه‌های انتخاب‌شده) ندارد؛ مکمل‌های امگا-۳ عمومی اثبات نشده‌اند. (اطلاعات REDUCE-IT در گروه انتخابی نشان‌دهندهٔ فایده است ولی نه تجویز عمومی برای همه

******** اصلاح سبک زندگی = اولویت اول برای پیشگیری بیماری های قلبی عروقی است **********

خلاصه

• استاتین ها ç هدف LDL برحسب ریسک.
• کنترل فشار خون ACEi/ARB/دیورتیک/بتا
• کنترل دیابت: در نظر گرفتن SGLT2i ± GLP-1RA برحسب نیاز و همزمانی‌های کلیوی/گوارشی.
• در افراد با سابقه بیماری قلبی عروقی پیشگیری ثانویه با :  آسپرین + استاتین + کنترل فشار و در صورت نیاز کلوپیدوگرل و در برخی موارد PCSK9.

در کل شخصی‌سازی درمان ها  براساس ریسک خون‌ریزی، عملکرد کلیه، تداخلات و هزینه‌ها ضروری است

نکات عملی در تجویز و پایش

• قبل از شروع استاتین: پروفایل لیپیدها؛ پایش اولیه ۴–۱۲ هفته بعد، سپس دوره‌ای.

• قبل از SGLT2i: بررسی عملکرد کلیه (eGFR)؛ هشدار در مورد خطر عفونت مجاری ادراری/ژنیتال و کتواسیدوز نادر.
• قبل از GLP-1RA: بررسی سابقه پانکراتیت و مشکلات گوارشی؛ هشدار درباره تهوع/استفراغ/کاهش اشتها.
• برای آسپرین در پیشگیری اولیه: گفتگو در مورد مزایا و خطر خون‌ریزی؛ در افراد مسن یا با خطر خون‌ریزی بالا از شروع جلوگیری شود.

جدول خلاصه داروهای پیشگیری از بیماری قلبی

———

الگوریتم تصمیم‌گیری برای پیشگیری دارویی از بیماری قلبی

مرحله ۱: ارزیابی ریسک

1. بررسی فاکتورهای خطر:
   ???? سن، جنس، فشار خون، کلسترول، دیابت، سیگار، سابقه خانوادگی
2. محاسبه ریسک ۱۰ ساله (با ابزار ASCVD یا SCORE2)
3. تقسیم بیمار:
   • کم‌خطر (<5%) → فقط تغییر سبک زندگی
   • متوسط‌خطر (۵–۲۰%) → در نظر گرفتن استاتین ± کنترل فشار
   • پرخطر یا بسیار پرخطر (>20% یا دیابت، CKD، سابقه قلبی) → درمان دارویی چندگانه

مرحله ۲: شروع دارو بر اساس گروه

مرحله ۳: پایش و پیگیری

• چربی خون: ۶–۱۲ هفته پس از شروع استاتین
• فشار خون: هر ویزیت / حداقل ماهیانه تا تثبیت
• قند و HbA1c: هر ۳–۶ ماه در بیماران دیابتی
• کلیه و الکترولیت‌ها: در مصرف ACEi/ARB/SGLT2i
• عوارض دارویی: میالژی، سرفه، افت فشار، عفونت‌ها، خون‌ریزی

مرحله ۴: تغییر سبک زندگی: همیشه همراه دارو باید انجام شود:

• تغذیه سالم (سبزیجات، فیبر، کم‌نمک، کم‌چرب)
• ورزش منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته)
• کنترل وزن و دور کمر
• ترک سیگار و الکل
• خواب کافی و کاهش استرس

نام علمی: آپیکسابان

نام های تجاری (برند):

داروی آپیکسابان معمولا برای بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی بدون دریچه قلب مصنوعی برای کاهش خطر لخته شدن خون و بروز سکته مغزی تجویز می‌شود. فیبریلاسیون نوع رایجی از ضربان قلب نامنظم و سریع است که احتمال تشکیل لخته را افزایش می‌دهد.

بدون صحبت با پزشک مصرف آپیکسابان را قطع نکنید، زیرا ممکن است بعد از قطع مصرف دارو هنوز هم در معرض خطر تشکیل لخته خون و سکته باشید. به‌ همین ‌دلیل پزشک ممکن است پس از قطع این دارو، داروی ضد انعقاد (رقیق‌کننده خون) دیگری برای جلوگیری از تشکیل لخته خون برای شما تجویز کند.

اشکال دارویی: این دارو به‌صورت قرص‌های ۲/۵ و ۵ میلی‌گرمی تولید می‌شود.

کاربرد

این دارو با رقیق کردن خون به واسطه مسدود کردن فاکتور Xa که میزان آنزیم ترومبین را در خون شما کاهش می‌دهد، به پیشگیری از تشکیل لخته خون در بدن کمک می‌کند. ترومبین ماده‌ای است که باعث می‌شود پلاکت‌ها در خون به یکدیگر بچسبند و لخته تشکیل شود.

علاوه‌ بر بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، از این دارو برای پیشگیری از ترومبوز ورید عمقی (لخته شدن خون در پاها) یا آمبولی ریوی (لخته شدن خون در ریه‌ها) پس از جراحی تعویض مفصل ران یا زانو و پیشگیری و درمان بروز ترومبوز ورید عمقی  یا آمبولی ریوی  در افراد با سابقه ابتلا به آن‌ها نیز استفاده می‌شود.

مقدار و روش مصرف

این دارو معمولاً دو بار در روز با غذا یا بدون آن مصرف می‌شود. حداقل دوز اول از آپیکسابان برای جلوگیری از لخته شدن خون پس از جراحی تعویض مفصل ران یا زانو باید ۱۲ تا ۲۴ ساعت پس از جراحی مصرف شود. معمولاً تا ۳۵ روز پس از جراحی تعویض مفصل ران و ۱۲ روز پس از جراحی تعویض مفصل زانو مصرف می‌شود. در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، این دارو برای کودکان زیر ۱۷ سال هنوز دوز ایمن و موثری ندارد، برای افراد میانسال ۱۸ تا ۷۹ سال دوز معمول ۵ میلی‌گرم است که دو بار در روز مصرف می‌شود و برای افراد مسن بالای ۸۰ سال اگر بیمار مشکلات کلیوی شدید یا وزن کمتر از ۶۰ کیلوگرم داشته باشد، پزشک ممکن است دوز ۵/۲ میلی‌گرم را تجویز کند.

موارد منع مصرف: داروی آپیکسابان می‌تواند با سایر داروها، ویتامین‌ها یا داروی های گیاهی که مصرف می‌کنید تداخل داشته باشد.

داروهایی که مصرف آن‌ها با آپیکسابان توصیه نمی‌شود

داروهای ضد انعقاد خون یا ضد پلاکت مانند وارفارین، هپارین، آسپرین، کلوپیدوگرل، داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن که می‌توانند با مصرف همزمان، خطر خونریزی داخلی را در شما افزایش دهند.

داروهای کتوکونازول، ایتراکونازول و ریتوناویر میزان اثر آپیکسابان را در بدن شما افزایش می‌دهند.

داروهای ریفامپین، کاربامازپین و فنی توئین میزان اثر آپیکسابان را در بدن شما کاهش میدهد.

بیماران با خونریزی داخلی و رقت خون یا کسانی که قصد جراحی دارند (از حداقل ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل)، نباید این دارو را مصرف کنند.

عوارض جانبی

از عوارض جانبی شایع آن می‌توان به خونریزی خفیف که ممکن است به‌صورت خون دماغ، کبودی بی‌دلیل، خونریزی بیشتر قاعدگی و خونریزی لثه هنگام مسواک زدن خود را نشان دهد، اشاره کرد.

اما عوارض جانبی شدید آن شامل خونریزی جدی، غیر منتظره و طولانی‌مدت است که با ادرار قرمز، صورتی یا قهوه‌ای یا مدفوع قرمز یا سیاه رنگ، سرفه خونی یا وجود لخته‌های خون در استفراغ، درد یا تورم غیر منتظره، سردرد، سرگیجه یا ضعف و لخته خون نخاعی یا اپیدورال (با علائم گزگز، بی‌حسی یا ضعف عضلانی به‌ویژه در پاها) خود را نشان می‌دهد و نیاز به مراقبت‌های فوری پزشکی دارد.

شرایط نگهداری

این دارو باید در دمای اتاق و به دور از نور و رطوبت نگهداری شود. همه داروها را از کودکان و حیوانات خانگی دور نگه‌ دارید.

واحد آموزش سلامت

مرکز آموزشی درمانی و تحقیقاتی قلب و عروق شهید مدنی تبریز

مصرف روزانه ۲۵ گرم مغزهای آجیلی (حتما خام) مثل گردو، بادام، پسته ، فندق ، بادام زمینی می تواند از ابتلای افراد به چاقی، بیماری‌های قلبی و دیابت جلوگیری ‌کند.  بنابراین خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را در افراد مبتلا به سندرم متابولیک (چاقی شکمی ، قند خون بالا و فشار خون بالا)  کاهش می یابد. خوردن حدود ۲۵گرم آجیل در روز، گرسنگی را برطرف و به کاهش وزن، فشارخون و میانگین قند خون که همگی از عوامل خطرناک ابتلا به بیماری‌های قلبی است، کمک می‌کند. خوردن آجیل با افزایش میانگین هورمون سرتونین ( هورمونی که باعث کاهش اشتها و افزایش حس خوشحالی می‌شود ) در بهبود روحیه وایجاد نشاط مفید است.

اما …..  اولا مغزهای آجیلی پر انرژی بوده و مصرف بیش از حد آن موجب چاقی و تشدید مشکلات  خواهد شد. دوما نمک موجود در آجیل های فراوری شده موجب افزایش فشار خون می شود و زمینه تشدید بیماری فشار خون بالا و عدم کنترل فشار خون با داروهای مصرفی معمول و روزانه بیمار و نیز حتی تسهیل ایجاد پرفشاری خون و بیماری های قلبی- عروقی  می شود.

پس منظور فقط و فقط مصرف  محدود و کم از  آجیل‌های خام و بی‌نمک است.

گردو  در  کاهش کلسترول بد یا LDL موثر است.  بالا بودن کلسترول بد(LDL) یکی از عوامل اولیه در پیدایش بیماری های قلبی می باشد لذا از این جهت چنین به نظر می رسد که قابلیت مغزهای آجیلی از جمله گردو با  کاهش کلسترول نامطلوب(LDL ) بر سلامت قلب موثر است.

همچنین بیماران نارسایی کلیه و دیالیزی‌ها بدلیل احتمال هیپرکالمی (پتاسیم بالای سرم )   تا حد امکان آجیل( مغزهای آجیلی و نیز کشمش و خرما و … )  نخورند و در صورت تمایل به مصرف آن از آجیل‌های بی‌نمک و تازه  و نزدیک به زمان دیالیز مصرف کنند تا پتاسیم  آجیل با دیالیز  از بدنشان خارج شود. همچنین از مصرف همزمان  میوه‌هایی مانند پرتقال، لیموشیرین، نارنگی و گوجه فرنگی  پتاسیم زیادی دارند ، پرهیز کنند .

عید همیشه زیباست اما چند تغییر در زندگی روزمره بیماران قلبی عروقی مثل بیماران مبتلا به فشار خون ، نارسایی قلبی ، تنگی یا انسداد عروق کرونر قلب و بیماران با مشکلات مهم دریچه ای قلب  یا آریتمی قلبی میتواند مشکل ساز بوده و ایام خوش عید را با مشکل و دردسر مواجه کرده و تقارن آن با تعطیلات نوروزی مشکل را دو چندان کند.

این مشکلات را در چند سر فصل بررسی خواهیم کرد:

۱- دید وبازدیدهای سال نو

۲- رعایت اعتدال در مصرف مواد غذایی و شیرینی جات

۳- مصرف آجیل دربیماران  قلبی

۴- سفر  بیماران قلبی عروق

دید وبازدیدهای سال نو :

میهمان رفتن و آمدن ایام عید  اگربا هدف سله ارحام  و فراموش کردن کدورت ها  وسبک کردن بار غصه های خود و دیگران انجام شود منجر به کاهش تنش های روحی و بهبود وضعیت جسمانی فرد و کاهش عوارض قلبی و عروقی میگردد.

بیماران قلبی عروقی دچار نارسایی قلب یا تنگی عروق کرونری  باید از خستگی مفرط پرهیز کرده و با برنامه متعادل به دید و بازدید بروند . درصورتیکه پزشک معالج محدودیت فعالیتی  در نظر نگرفته باشد  بالا رفتن از پله و پیاده روی در حدی که منجر به احساس خستگی شدید و یا درد سینه وتنگی نفس نشود،ایرادی نداشته  و  حتی مفید هم خواهد بود. بطوریکه پیاده روی در هوای پاک روزانه بیش از زنیم ساعت  برای حفظ سلامتی به همه افراد توصیه میشود

رعایت اعتدال در مصرف مواد غذایی به همه افراد دچار زمینه بیماری قلبی و عروقی توصیه میشود،وعده های غذایی سنگین و چرب منجر به افزایش خطر سکته قلبی و تشدید نارسایی قلبی میگردد. تا جایی که ممکن است شیرینی های خامه ای و چرب، فراورده های  نمکی، نوشابه های گازدار و نیزاز تنقلات کم ارزش تغذیه ای کمتر مصرف شود.

اسراف در مصرف شکلات های کاکائو وبرخی  نوشیدنی های حاوی کافئین مثل قهوه و نسکافه ، نوشیدن چای پررنگ یا کهنه دم ویا الکل منجر به افزایش ضربان قلب (تاکی کاردی)  و بروز یا تشدید  نامنظمی ضربان قلب ( آریتمی )  میشود.

هرچند خوردن شکلات ممکن است خطر سکته مغزی و تنگی شریانهای کرونری و نیز فشار خون را کاهش دهد،  اما مصرف بی رویه شکلات می تواند منجر به بیماری های دیگر از جمله  افزایش ضربان قلب (تاکی کاردی)  و بروز نامنظمی ضربان قلب ( آریتمی )، خطر افزایش وزن و دیابت نوع ۲   شود. قطعا راههای بهتری از مصرف کاکائو برای پیشگیری از  بیماری عروق قلب وجود دارد.

مصرف آجیل دربیماران  قلبی :

مصرف روزانه ۲۵ گرم مغزهای آجیلی مثل گردو، بادام، پسته ، فندق ، بادام زمینی می تواند از ابتلای افراد به چاقی، بیماری‌های قلبی و دیابت جلوگیری ‌کند.  بنابراین خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی را در افراد مبتلا به سندرم متابولیک (چاقی شکمی ، قند خون بالا و فشار خون بالا)  کاهش می یابد. خوردن حدود ۲۵گرم آجیل در روز، گرسنگی را برطرف و به کاهش وزن، فشارخون و میانگین قند خون که همگی از عوامل خطرناک ابتلا به بیماری‌های قلبی است، کمک می‌کند. خوردن آجیل با افزایش میانگین هورمون سرتونین ( هورمونی که باعث کاهش اشتها و افزایش حس خوشحالی می‌شود ) در بهبود روحیه وایجاد نشاط مفید است.

اما …..  اولا آجیل ها پر انر‍ی بوده و مصرف بیش از حد آن موجب چاقی و تشدید مشکلات  خواهد شد. دوما نمک موجود در آجیل موجب افزایش فشار خون می شود و زمینه تشدید بیماری فشار خون بالا و عدم کنترل فشار خون با داروهای مصرفی معمول و روزانه بیمار و نیز  ایجاد پرفشاری خون و بیماری های قلبی- عروقی  می شود.

پس منظور فقط و فقط مصرف  محدود و کم از  آجیل‌های خام و بی‌نمک است.

گردو  در  کاهش کلسترول بد یا LDL موثر است.  بالا بودن کلسترول بد(LDL) یکی از عوامل اولیه در پیدایش بیماری های قلبی می باشد لذا از این جهت چنین به نظر می رسد که قابلیت مغزهای آجیلی از جمله گردو با  کاهش کلسترول نامطلوب(LDL ) بر سلامت قلب موثر است.

همچنین بیماران نارسایی کلیه و دیالیزی‌ها بدلیل احتمال هیپرکالمی (پتاسیم بالای سرم )   تا حد امکان آجیل( مغزهی آجیلی و نیز کشمش و خرما و … )  نخورند و در صورت تمایل به مصرف آن از آجیل‌های بی‌نمک و تازه  و نزدیک به زمان دیالیز انجام دهند تا پتاسیم  آجیل با دیالیز  از بدنشان خارج شود. همچنین  میوه‌هایی مانند پرتقال، لیموشیرین، نارنگی و گوجه فرنگی  پتاسیم زیادی دارند بنابراین بیماران دیالیزی باید در مصرف این میوه‌ها افراط نکرده  و لازم است روزانه یک پرتقال یا یک لیمو شیرین مصرف کنند .

سفر  بیماران قلبی عروقی:

بیماران حتما  داروهای خود را با خودهمراه داشته باشند و ترجیحا داروها را در دو یا سه مکان مختلف و بیشتر از مورد نیاز  به همراه  ببرند.

رژیم غذایی توصیه شده خود را رعایت کرده و از از مصرف غذا ها و آشامیدنی های غیر بهداشتی در بین راه حتی الامکان خوداری کنند.

لازم است بیماران ساعت خواب و استراحت منظمی داشته باشند و از کم خوابی و خستگی شدید پرهیز کنند

از مسافرت طولانی مدت پرهیز کرده و اگر  با وسیله شخصی سفر میکنند در بین راه برای تحرک عضلات، رفع خستگی و به گردش در اوردن خون در پا ها برای جلوگیری از لخته خون در اندام  )DVT(  و مصرف آب سالم و کافی توقف واستراحت نمایند.

مسلما هر چه به مناطق کوهستانی می‌رویم فشار هوا و اکسیژن کم می‌شود به همین دلیل بیماران قلبی که مشکلات ریوی و تنفسی دارند را با مشکل مواجه می‌کند ولی هر چه این افراد به سمت دریا سفر کنند برای انان مطلوب‌تر خواهد بود چرا که فشاراکسیژن در مناطق جنوبی و سواحل دریا بیشتر است.

کدام  بیماران  قلبی  نباید با هواپیما سفر کنند؟ (برای اطلاعات بیشتر کلیک کنید)

مبتلایان به انفارکتوس میوکارد(myocardial infarction) در شش روز نخست بروز بیماری اجازه مسافرت هوایی ندارند و یک هفته پس از سکته ی قلبی هم در صورت فقدان مشکل و با اجازه پزشک ، اجازه پرواز دارند.

آنژین ‌های ناپایدار به هیچ وجه اجازه پرواز با هواپیما  را تا تثبیت وضعیت و کنترل کامل درد  ندارند، اما بیماران با  آنژین صدری پایدار (درد قفسه سینه مزمن )  اگر بیمار  با دریافت دارو تحت کنترل باشد، پرواز بلامانع است.

افراد مبتلا به ادم ریه (Pulmonary edema) تا پیش از بهبود کامل ادم ریه  مجاز به پرواز نیستند.

بعد از جراحی بازعروق  قلب  تا  ۹ روز اجازه پرواز داده نمی‌ شود.

بیماران  با تعویض دریچه قلب برای ۱۰ تا ۲۱ روز ممنوعیت مسافرت هوایی وجود دارد.

آنژیوگرافی عروق کرونر تا ۲۴ ساعت و آنژیوپلاستی تا ۴۸ ساعت  ممنوعیت مسافرت هوایی وجود دارد .

افراد مبتلا به ترومبوفلبیت (thrombophlebitis) فعال اندام تحتانی تا پیش ازترقیق مناسب خون با آنتی کواگولان ها(داروهای ضد انعقادی)   و  برطرف شدن امکان بروزعارضه اجازه پرواز داده نمی ‌شود. مسافرت هوایی برای این افراد در صورتی بلامانع خواهد بود که وضعیت جسمی بیمار مناسب بوده و نیازی به دریافت داروهای آنتی کوآگولان تزریقی نداشته باشند.

کدام  بیماران  قلبی  نباید با هواپیما سفر کنند؟

مبتلایان به انفارکتوس میوکارد(myocardial infarction) در شش روز نخست بروز بیماری اجازه مسافرت هوایی ندارند ولی یک هفته پس از سکته ی قلبی در صورت فقدان مشکل و با اجازه پزشک ، اجازه پرواز خواهند داشت.

آنژین ‌های ناپایدارتا تثبیت شرایط،  به هیچ وجه مجوزی برای پرواز ندارند، اما  آنژین صدری پایدار (درد قفسه سینه مزمن )  اگر بیماربا دریافت دارو تحت کنترل باشد، پرواز بلامانع است.

افراد مبتلا به ادم ریه (Pulmonary edema) تا پیش از بهبود کامل ادم ریه  مجاز به پرواز نیستند.

بعد از جراحی بازعروق  قلب معمولا  تا  ۹ روز اجازه پرواز داده نمی‌ شود.بعد از این مدت در صورت فقدان مشکل و با اجازه پزشک ، اجازه مسافرت هوایی خواهند داشت

بیماران  با تعویض دریچه قلب برای ۱۰ تا ۲۱ روز ممنوعیت مسافرت هوایی وجود دارد.

آنژیوگرافی عروق کرونر تا ۲۴ ساعت و آنژیوپلاستی تا ۴۸ ساعت  ممنوعیت مسافرت هوایی وجود دارد .

افراد مبتلا به ترومبوفلبیت (thrombophlebitis) فعال اندام تحتانی تا پیش ازترقیق مناسب خون با آنتی کواگولان ها(داروهای ضد انعقادی)   و  برطرف شدن امکان بروزعارضه امبولی ریه، اجازه پرواز داده نمی ‌شود. مسافرت هوایی برای این افراد در صورتی بلامانع خواهد بود که وضعیت جسمی بیمار مناسب بوده و نیازی به دریافت داروهای آنتی کوآگولان تزریقی نداشته باشند.

آمادگی های پیش از سفر

بهتر است چند هفته پیش از شروع مسافرت، به برنامه های ورزشی متوسط بپردازید و به مرور با نزدیک شدن به زمان سفر بر شدت آن بیفزایید. البته شما باید فعالیت های ورزشی خود را در طول  سفر نیز ادامه  دهید  که ساده ترین آنها پیاده روی است و معمولا در هر مکان و زمان قابل اجراست.

کنترل وزن و رعایت یک رژیم سالم غذایی نیز به بهبود آمادگی جسمانی شما و در نهایت ، تحمل راحت تر استرس ها کمک می کند، البته برای اینکه این برنامه ها برای شما موثر باشد، باید ماه ها قبل از سفر به آن توجه کنید.

قبل از سفر از دمای مقصد مطمئن شوید. ببینید آنجا گرم است یا سرد؟ بدن ما با گرما آرام تطبیق می یابد. با قرار گرفتن در معرض گرما سیستم های جبرانی (مثل جمع شدن خون در قسمت های سطحی (پوست) برای خنک تر کردن بدن، افزایش برون ده قلبی، افزایش ضربان قلب و افزایش فشار خون)  در بدن فعال می شوند، که همه اینها منجر به افزایش کار قلب می شود.  همچنین در صورت همراهی گرما با ورزش و رطوبت، باز هم نیاز به افزایش برون ده قلبی افزایش می یابد  که موجب تشدید ایسکمی قلبی و نیز تشدید نارسایی قلب خواهد بود.

مصرف مقدار مناسب مایعات و استفاده از لباس های مناسب را نیز فراموش نکنید.

برای تحمل بیشتر سرما بهتر است این موارد را رعایت کنید:

مدت زمان بودن در هوای سرد بیرون را محدود کنید.

بدن خود را گرم و خشک نگه دارید.

با پیچیدن شال یا پارچه‌ای دور دهان و بینی خود، هوای گرم‌تری را تنفس و به علایم قلبی خود کاملا توجه کنید.

به این توصیه ها عمل کنید

- اگر آترواسکلروز ( تصلب شرایین) داشته باشید، حتما باید قبل از سفر از لحاظ وضعیت عروقی بررسی شوید تا باز بودن رگ‌هایتان مورد تایید قرار بگیرد.   اگر در طول یک سال گذشته، جواب آنژیوگرافی یا ورزش  منفی بوده و علائم جدید قلبی ندارید ، می‌توانید با ادامه مصرف داروهای قبلی‌تان به سفر بروید.

- اگر در طول شش ماه گذشته، تحت جراحی‌ بای‌پس عروق کرونر  (CABG)  یا آنژیوپلاستی PCI)) قرار گرفته‏اید، می‌توانید بارعایت موارد فوق الذکر، سفر کنید، البته مثل هر جراحی قلب دیگر، بهتر است تا دو هفته بعد از جراحی به استراحت بپردازید، سپس اقدام به سفر کنید،

اگر دچار نارسایی احتقانی قلب یا دارای سابقه نامنظم بودن ریتم قلب (آریتمی) هستید، باید بعد از کنترل وضعیت بیماری‌تان و با اخذ اجازه از پزشکتان  به سفر بروید.

- اگر علاوه بر بیماری قلبی‌تان به دیابت هم مبتلا هستید، حتما نظر پزشک متخصص را درباره سفر کردن جویا شوید.

- بیماران قلبی در صورت استفاده از هر وسیله نقلیه به خصوص هواپیما باید از نشستن طولانی مدت بپرهیزید.

- ملاحظات قلبی در سفرهای هوایی مهم هستند. به طور کلی، آن دسته از بیماران قلبی که می‌توانند بدون مشکلاتی مثل درد قفسه سینه یا تنگی نفس، حدود یک کیلومتر قدم بزنند یا از ۱۲ پله بالا بروند، قادر به سفرهای هوایی یا فعالیت‌های متوسط در ارتفاعات خواهند بود. حتی افرادی که مشکل ریوی همزمان دارند، اگر بیماری آنها به خوبی کنترل شده باشد قادر به تحمل این شرایط هستند.

- در سفر به مناطقی که ارتفاعی بالاتر از سطح دریا دارند، تطابق با ارتفاع حائز اهمیت است، به خصوص درباره بیماران قلبی این موضوع اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. توصیه می‌شود این افراد از فعالیت‌های شدید بدنی در چند روز اول سفر بپرهیزند و به بدن خود فرصت دهند به آرامی با شرایط جدید تطبیق پیدا کند.

- اگر دارای دستگاه ضربان ساز قلبی یا پس میکر هستید، باید اطلاعات لازم را در باره چک کردن آن داشته باشید، قادر به اندازه گیری فشار خون و نبض خود باشید و بتوانید نامنظمی های نبضتان را تشخیص دهید.

- بیشتر از نیازتان با خود دارو ببرید و انرا در دو ساک متفاوت قرار دهید تا در حوادث پیش بینی نشده با مشکل مواجه نشوید.

- تمامی نسخه های دارویی خود را همراه با نام ژنریک آنها همراه ببرید، زیرا گاه نام تجاری داروها به خصوص اگر به سفرهای  بین المللی می روید، متفاوت است.

داروها را علاوه بر  گذاشتن در ساک و چمدان، در کیف دستی خودهم  بگذارید تا هم راحت تر به آن دسترسی داشته باشید و هم اگر وسایل شما در حین سفر مفقود شد، از داروهایتان محروم نشوید

- توصیه پزشکان به بیماران قلبی این است که تا دو هفته بعد از شروع یک داروی جدید اقدام به مسافرت نکنند، از جمله دلایل آنها تداخل اثر بعضی داروها با شرایط موجود در سفر مثل تغییرات دمان و ارتفاع است.

- اگر مبتلا به فشار خون هستید، ممکن است فشار شما اندکی در ارتفاعات افزایش یابد ولی در نهایت بدن شما با شرایط جدید تطبیق می یابد.

- اگر قصد پرداختن به ورزش هایی سنگین مثل اسکی و کوهنوردی در ارتفاعات بالا را دارید، حتی در غیاب سابقه بیماری قلبی، بهتر است با متخصص قلب خود مشورت کنید و تحت آزمایش غربالگری قرار گیرید، زیرا این آزمایش ها باعث مشخص شدن مشکلات پنهان قلب و محدوده توانایی بدنی شما می شوند.

- بهتر است تمام افراد با سابقه بیماری های قلبی یا کسانی که در معرض بیماری های قلبی هستند ، در طول سفر پرونده پزشکی خود را که شامل اطلاعات زیر است، همراه داشته باشند.

- آخرین آزمایش ها و معاینات پزشکی

- آخرین نوار قلبی و تست های دیگر قلبی

- نتایج اقدامات قبلی  مثل اعمال جراحی، بای پس و آنژیوگرافی

- فهرست داروهای مصرفی فعلی

- شماره تلفن پزشک خانوادگی که در جریان بیماری فرد قرار دارد.

این علائم را دیدید، نزد پزشک بروید

اگر در طول سفر هر کدام از نشانه‌ها و علایم زیر را مشاهده کردید حتما به دنبال پیگیری و دریافت مراقبت‌های پزشکی باشید:

- نبض نامنظم یا نبض بسیار تند (بیش از ۱۰۰ ضربان در دقیقه) یا بسیار کند (پایین‌تر از ۵۰ تا در دقیقه)

- تنگی نفس

- سبکی سر

- خستگی مفرط و شدید

- ایجاد ورم در اندام تحتانی

- نشانه‌های حمله قلبی

- درد قفسه سینه به صورت احساس فشار و سنگینی با انتشار به گردن یا فک یا حتی بازوی چپ

- احساس تعریق و تهوع  گاهی علایم غیرمعمول نیز مثل درد معده‌ای که با داروهای معده آرام نمی‌شود، ولی با نشستن و استراحت بهتر می‌شود، دیده می‌شود.

- افراد دیابتی ممکن است درد قفسه سینه را تجربه نکنند، ولی ممکن است علائمی مثل سبکی سر، خستگی و یا کوتاهی نفس هم داشته باشند.

مطالب مرتبط:

• معاینه بیماران قلبی عروقی //  نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی = ECG ) در سکته قلبی // آنزیم های قلبی در سکته قلب
• آترواسکلروز (تصلب شرایین یا گرفتگی عروقی)  چیست؟  //   درد سینه (آنژین) //    پنج علت مهم و کشنده درد سینه
• سکته های قلبی (انفارکتوس میوکارد): علائم، تشخیص  و درمان به زبان علمی  // سکته قلبی به زبان ساده //  علت سکته (انفارکتوس ) قلبی
• نارسایی قلبی //    کاردیومیوپاتی ها //   کاردیومگالی یا بزرگ شدن قلب
• آنژیوگرافی، بالون زدن و تعبیه استنت. //   انواع استنت ، // عوارض آنژیوپلاستی درمان اینترونشنال (مداخله ای)
• بالون زدن و گذاشتن استنت  PCI  یا  جراحی باز بای پس قلب  CABG ‌کدام درمان ارجح است؟
• جراحی عروق کرونری قلبی (جراحی بای پس قلبی). ،  عوارض جراحی باز عروق  قلب
• آیا پس از تشخیص وجود تنگی شریان کرونری، همه تنگی‌ها باید تحت مداخله باز کردن با آنژیوگرافی قرار گیرد؟
• آشنایی با عوامل خطر بیماری قلبی
• قلب سالم
• علائم بیماریهای قلبی عروقی

مطالب مرتبط:

• آترواسکلروز (تصلب شرایین)  چیست؟
• درد سینه (آنژین) //    پنج علت مهم و کشنده درد سینه
• سکته های قلبی (انفارکتوس میوکارد): علائم، تشخیص  و درمان به زبان علمی  // علت سکته (انفارکتوس ) قلبی
• آنژیوگرافی، بالون زدن و تعبیه استنت. //   انواع استنت ،
• جراحی عروق کرونری قلبی (جراحی بای پس قلبی). ،
• آشنایی با عوامل خطر بیماری قلبی ، پیشگیری از سکته قلبی
• قلب سالم
• علائم بیماریهای قلبی عروقی

آمبولی ریه

دوره های ناراحتی رترواسترنال ایجاد شده به وسیله  اسپاسم منتشر مری در بیماران و همچنین اپی زودهای انقباض مداوم مری می‌تواند درد سکته  قلبی را تقلید کرده و گاهی غیر قابل افتراق باشند.

۶) سنکوپ ۷) سوء هاضمه حاد آمبولی های محیطی. نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی = ECG ) در سکته قلبی :

سایر مطالب مرتبط:  همه چیز در مورد سکته های قلبی به زبان علمی ،  آنزیم قلبی چیست؟ نوار قلب در سکته قلبی

آیا پس از تشخیص وجود تنگی شریان کرونری، همه تنگی‌ها باید تحت مداخله باز کردن با آنژیوگرافی قرار گیرد؟

تقریبا اغلب موارد سکته های قلب نتیجه‌ای ای پارگی پلاک آترواسکلروز  کرونر  (تصلب شرایین) می‌باشند که لخته روی آنها سوار شده است.

سایر علل انفارکتوس میوکارد بدون آترواسکلروز (تصلب شرایین) کرونر ناشایع است.

آترواسکلروز یا تصلب شرایین یکی از اصلی‌ترین علل  درگیر شدن سیستم قلبی عروقی می‌باشد. علیرغم تمام پیشرفت‌ها در علم پزشکی و تسهیل تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی و عروقی، متاسفانه هنوز هم شیوع این بیماری‌ها در کشور ما رو به افزایش بوده و بعد از یک سیر افزایش یابنده تا سال ۲۰۲۰ به حداکثر رسیده و سپس امید میرود شیوع آن کاهش
یابد.

پلاک آترواسکلروتیک: در طی سیر طبیعی پلاک‌های آترواسکلروتیک، یک تغییر ناگهانی و کاتاستروفیک می‌تواند اتفاق بیفتد، که با از هم گسیختگی پلاک مشخص می‌شود. این پارگی پلاک در ارتباط با برخی عوامل خطر محیطی و اکتسابی و نیز عوامل خطر ژنتیکی است. بعضی از بیماران، زمینه سیستمیک به پارگی پلاک دارند که مستقل از ریسک فاکتورهای سنتی است.

پارگی پلاک باعث فعال شدن و تجمع پلاکتی، تولید ترومبین و در نهایت تشکیل ترومبوس می‌شود. ترومبوس ایجاد شده موجب کاهش جریان خون شده و سرانجام عدم تعادل بین عرضه و تقاضای اکسیژن رخ داده و در صورت شدید و پایدار بودن، منجر به نکروز میوکارد خواهد شد.

پلاک‌های آترواسکلروتیک مرتبط با انسداد ترومبوتیک کامل یک شریان کرونری اپیکاردی منجر به
انفارکتوس  از نظر ساختار پیچیده‌تر و نامنظم‌تر از آنهایی هستند که با انفارکتوس همراهی ندارند. در مطالعات بافتی اغلب پارگی یا اروزیون این پلاک‌ها مشاهده می‌شود.همچنین  ترکیب ترومبوس ممکن است متفاوت باشد. ترومبوس‌های سفید حاوی پلاک‌، فیبرین یا هر دو و ترومبوس‌های قرمز حاوی اریتروسیت، فیبرین، پلاکت و لکوسیت می‌باشند.

زخم شدگی و پارگی پلاک. در پلاک‌های آترواسکلروتیک مستعد به پارگی، میزان آنزیم‌هایی که ماتریکس خارج سلولی را هضم می‌کنند، افزایش یافته است. ماکروفاژهای فعال شده و ماست سل‌ها در محل پارگی پلاک در بیمارانی که از STEMI مرده‌اند زیاد می‌شوند و می‌توانند این پروتنینازها را ترشح کنند. علاوه بر این ویژگی‌های ساختاری پلاک‌های پر خطر یا آسیب‌پذیر، استرس القاء شده توسط فشار اینترالومینال، تون وازوموتور کرونر، تاکیکاردی (کشش و ریلاکسیشن دورهای) و پارگی عروق تغذیه کننده در ترکیب با هم، منجر به پارگی پلاک در حاشیه کلاهک فیبروزی نزدیک یک ناحیه مجاور و کمتر درگیر دیواره شریان کرونر (ناحیه‌ی شانه‌ای پلاک) می‌شوند. تعدادی از متغیرهای فیزیولوژیک کلیدی مانند فشار خون سیستولیک،
ضربان قلب، ویسکوزیته خون، t- PA اندوژن، سطوح PAI-1 ، سطح کورتیزول و اپی نفرین پلاسما، تغییرات فصلی و شبانه روزی دارند و در زمان استرس افزایش می‌یابند. این عوامل باعث افزایش تمایل پارگی پلاک و ترومبوز کرونری و STEMI در اوایل ساعات صبح، به ویژه در زمستان و بعد از بلایای طبیعی می‌شوند.

علل غیر آترواسکلرونیک انفارکتوس حاد میوکارد.

پروسه‌های پاتولوژیک متعددی غیر از آترواسکلروز می‌توانند عروق کرونر را درگیر کرده و باعث STEMI شوند. به عنوان مثال انسداد عروق کرونر می‌تواند به دلیل آمبولی به شریان کرونر باشد. علل آمبولی کرونر متعددند و شامل اندوکاردیت عفونی و اندوکاردیت ترومبوتیک غیر باکتریال، ترومبوس مورال، دریچه‌های مصنوعی، نئوپلاسم ها، آمبولی هوا در زمان انجام عمل جراحی قلبی و رسوبات کلسیم در زمان دستکاری دریچه‌های کلسیفیه حین عمل می‌باشد. ترمبوس درجا در شریان‌های کرونر می‌تواند ثانویه به ترومای دیواره قفسه سینه رخ دهد.

پروسه‌های مختلف التهابی می‌تواند مسئول اختلالات عروق کرونر باشند که برخی از آنها
بیماریهای آترواسکلروتیک را تقلید می‌کنند و ممکن است باعث مستعد شدن به آترواسکلروز واقعی شوند، عفونت‌های ویروسی به ویژه ویروس کوکساکی B ممکن است یک علت ناشایع
برای انفارکتوس میوکارد باشد.

گاهی ناخوشی‌های ویروسی قبل از انفارکتوس میوکارد در افراد جوان که در آنژوگرافی، عروق
نرمال دارند، دیده می‌شود. آئورتیت سیفیلیسی می‌تواند باعث باریک شدگی یا انسداد دهانه
یک یا هر دو کرونر شود، در حالی که آرئریت تاکایاسو می‌تواند باعث انسداد شریان‌های کرونر شود. آرتریت نکروزان، پلی آرتریت ندوزا، بیماری کاوازاکی (سندرم موکوکوتانئوس لنف نود)، لوپوس و آرتریت سلول ژانت همه می‌توانند باعث انسداد کرونر شوند.

سطوح درمانی رادیاسیون مدیاستیتال می‌تواند باعث آرتریواسکلروز کرونر و انفارکتوس
میوکارد بعدی شود.

در بیماری‌های آمیلوئیدوز، سندرم هورلر، پسودوگزانتوم الاستیکوم و هموسیستیوری، درگیری کرونر و انفاکتوس میوکارد می‌تواند رخ دهد.

همزمان با افزایش میزان مصرف کوکائین، انفارکتوس میوکارد پس از استفاده از آن رو به افزایش است. کوکائین می‌تواند در بیماران با عروق کرونر نرمال، انفارکتوس میوکارد قبلی، بیماران با بیماری عروق کرونری ثابت شده و بیماران با اسپاسم کرونر باعث انفارکتوس میوکار شود.

انفارکتوس میوکارد یا عروق کرونر نرمال در آنژیوگرافی

این بیماران جوان هستند، و به جز سابقه مصرف سیگار، ریسک فاکتور کمی داشته و معمولا سابقه آنژین قبل از انفاکتوس میوکارد، ندارند. انفارکتوس در این‌ها معمولا با علایم پرودروم همراهی ندارد. ولی خصوصیات بالینی، الکتروکاردیوگرافی و آزمایشگاهی اینها از موارد انسداد عروق کرونر به علت آترواسکلروز قابل افتراق نمی‌باشد.

بیمارانی که بهبود می‌یابند، اغلب نواحی لوکالیزه از دیس کینزی و هایپوکینزی در آنژیوگرافی
بطن چپ دارند. خیلی از این موارد به علت اسپاسم کرونر و یا ترومبوز هستند، که شاید به علت اختلال عملکرد اندوتلیال زمینه‌ای یا پلاک‌های کوچکی باشند که در آنژیوگرافی مشهود نیست. سندرم بالونی شدن گذرای اپکس بطن چپ یا کاردیومیوپاتی Takotsubo به وسیله اختلال حرکت دیواره‌ای گذرا با درگیری اپکس و ناحیه میانی بطن چپ مشخص می‌شود.

این سندرم در غیاب بیماری انسداد کرونز رخ داده و می‌تواند تقلید کننده انفارکتوسو باشد. یک اپی زود استرس سایکولوژیک اغلب وجود دارد. اتیولوژی آن مشخص نیست ولی متخصصین
بر این باورند که Stunning و اختلال عملکرد میکروواسکولار اعمال شده به وسیله کاتکول آمین،
نقش مهمی ایفا می‌کنند.

علل دیگر انفارکتوس میوکارد شامل ۱) آمبولی کرونر (ناشی از یک ترومبوس کوچک مورال،
دریچه میترال پرولاپس شده یا میگزوم)، ۲) بیماری عروق ریز کرونر که با آنژیوگرافی قابل مشاهده نمی‌باشند. یا ترومبوس شریان کرونری با ریکانالیزاسیون بعدی، ۳) اختلالات خونی با ترومبوس درجا در حضور شریان کرونری نرمال (مثل پلی سیتمی ورا، بیماری سیانوتیک مادرزادی قلب با پلی سیتمی، آنمی سلول داسی شکل، انعقاد منتشر درون عروقی، ترومبوسیتوز، ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک پورپورا)، ۴) افزایش تقاضای اکسیژن (تیروتوکسیکوز، استفاده از آمفتامین‌ها)، ۵) افت فشار خون (به علت سپسیس ، از دست رفتن خون یا عوامل دارویی)، ۶) اختلالات آناتومیک مثل منشاء آنومال کرونر،  فیستول شریانی وریدی کرونری یا Myocardial bridge می‌باشند.

مطالب مرتبط:

• معاینه بیماران قلبی عروقی //  نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی = ECG ) در سکته قلبی // آنزیم های قلبی در سکته قلب
• آترواسکلروز (تصلب شرایین)  چیست؟  //   درد سینه (آنژین) //    پنج علت مهم و کشنده درد سینه
• سکته های قلبی (انفارکتوس میوکارد): علائم، تشخیص  و درمان به زبان علمی  // سکته قلبی به زبان ساده //  علت سکته (انفارکتوس ) قلبی نارسایی قلبی //    کاردیومیوپاتی ها //   کاردیومگالی یا بزرگ شدن قلب آنژیوگرافی، بالون زدن و تعبیه استنت. //   انواع استنت ، // عوارض آنژیوپلاستی درمان اینترونشنال (مداخله ای)
• بالون زدن و گذاشتن استنت  PCI  یا  جراحی باز بای پس قلب  CABG ‌کدام درمان ارجح است؟
• جراحی عروق کرونری قلبی (جراحی بای پس قلبی). ،  عوارض جراحی باز عروق  قلب
• آیا پس از تشخیص وجود تنگی شریان کرونری، همه تنگی‌ها باید تحت مداخله باز کردن با
  آنژیوگرافی قرار گیرد؟
• آشنایی با عوامل خطر بیماری قلبی
• قلب سالم
• علائم بیماریهای قلبی عروقی