اترواسکلروز علت عمده تنگی شریانها و انسداد تدریجی و مزمن عروق و پارگی پلاک آترواسکلروتیک و بدنبال آن تشکیل لخته در رگ،  از عوامل عمده‌ی انسداد ناگهانی عروق و در نتیجه سکته‌های قلبی و مغزی است.

دو سیستم متفاوت و متضاد در بدن تشکیل یا حل شدن  لخته  را کنترل می کند. پلاکت ها بعنوان سنگفرش و فیبرینوژن بعنوان ملات موجب تشکیل لخته می شوند.  از طرف دیگر، سیستم فیبرینولیتیک با کنترل سیستم فوق مانع گسترش نابجای لخته در بدن می شود.پس بهم خوردن این تعادل مشکل ساز خواهد بود.  بطور خلاصه عوامل تأثیرگذار درافزایش تشکیل لخته  عبارت‌اند از:

الف) افزایش  استعداد و گرایش پلاکت‌های خون برای تجمع و ایجاد لخته :  پلاکت‌های خون، اجزای  کوچک  موجود در خون هستند که با چسبیدن به یکدیگر یا به دیواره‌ی رگ‌های بدن، همانند آجر یا سنگفرش ،موجب  بوجود آمدن لخته می‌شوند.

ب)  افزایش فیبرینوژن: فیبرینوژن   نوعی  پروتئین است و به‌عنوان ملات  بین پلاکت ها در  لخته‌ نقش آفرینی کرده و افزایش مقدار آن در جریان خون ،موجب  افزایش  احتمال  تشکیل  لخته÷لاکتی  می‌شود.

ج) سیستم فیبرنولیتیک:  برعکس دو مورد فوق ، وظیفه‌  عمده‌ی این سیستم، شکستن و حل کردن لخته‌های به ‌وجود آمده در شرایط مختلف است، و از کسترش نابجای  ترومبوز درعروق و اندام ها  جلوگیری میکند. و کاهش عملکرد این سیستم موجب تسهیل تشکیل لخته خون می شود.

پس در کل  چند راهکار برای پیش کیری از سکته های قلبی و مغزی لازم است:

۱-     کاهش احتمال تشکیل پلاک های آترواسکلروتیک و انسداد تدریجی و بی علامت عروق قلبی و مغزی (تصلب شرایین)

۲-     تلاش برای کاهش حجم پلاک های آترواسکلروتیک موجود و کاهش امکان پارگی این پلاک ها در عروق (پیشگیری ثانویه با دارو  و رژیم غذایی)

۳-     کاهش تمایل سیستم انعقادی برای تشکیل لخته (کاهش تجمع پلاکتی) و انسداد ناگهانی عروق در صورت پارگی این پلاک های آترواسکلروتیک (پیشگیری ثانویه با دارو  و رژیم غذایی)

۴-     بهبود عملکرد سیستم فیبرینولیتیک برای لیز سریع لخته های احتمالی

نقش و اثر مهم مواد ‌غذایی مختلف بعنوان  مساعد کننده  یا بازدارنده در فرآیند تشکیل  لخته خون شناخته شده‌اند.رعایت چند دستورالعمل زیر به کاهش احتمال تشکیل لخته و نیز بهبود سیستم فیبرینولیز برای لیز لخته های احتمالی خون کمک میکند.

۱-     از کاهش آب  بدن جلوگیری کنید ؛ به‌خصوص تحت تأثیر تعریق در اثر افزایش درجه‌ی حرارت محیط یا تب، اسهال، استفراغ ، مصرف بی‌رویه‌ی داروهای مُدر( ادرار آور) یا در طی مسافرت‌های طولانی مدت. برای تامین سلامتی خود در طی روز، به‌مقدار کافی از آب  یا مایعات مختلف استفاده کنید.

۲-     با یک برنامه ریزی  غذایی مناسب ، روزانه به مقدار کافی  شیر و لبنیات کم‌چرب و سبزی‌های مورد علاقه‌ی خود را مصرف کنید.

۳-     با یک برنامه ریزی  غذایی مناسب ، روزانه به مقدار کافی  میوه های تازه ، کاهو ، کلم وسبزیجات مورد علاقه‌ی خود را مصرف کنید.

۴-      استفاده‌ی بیشتر از مواد غذایی فیبری که منشا گیاهی دارد، به‌ویژه انواع سبزی و میوه‌ ها؛ ‌طوری که از طریق مصرف آن‌ها بیش از ۲۰گرم فیبر به ازای هر ۱۰۰۰ کیلو کالری دریافتی وارد دستگاه گوارش شما شود. بدین ترتیب نه تنها از بروز یبوست می‌شود، بلکه جذب متعادل موادقندی و چربی‌ها و نیز خنثی‌سازی مواد اتروژن و نیز سرطان ‌زا، توسط فیبر مصرفی صورت می گیرد

۵-     اقدام عملی در جهت کاهش چربی‌های خون،بویژه کلسترول  خون بسیارمهم است. موارد زیر کمک کننده است:

جهت کاهش دریافت اسیدهای چرب اشباع زیر۷ درصد باید مصرف روغن نباتی جامد، پیه حیوانی و چربی‌های حیوانی (غیرروغن ماهی) وبرخی مواد چرب مانند روغن نارگیل حذف یا بسیار محدود شود و مقدار کل چربی دریافتی کاهش داده شده را نیز به‌طور متناسبی در وعده‌های خود غذایی تقسیم کرد

استفاده‌ی بیشتر از منابع غذایی حاوی اسیدهای چرب اُمگا-۳  مثل شاه‌ماهی،ماهی تن، ماهی‌آزاد، خال مخالی و ساردین ، همراه با محدود کردن مقدار مصرف چربی در برنامه‌ی غذایی روزانه.

محدود کردن مصرف گوشت به خصوص گوشت‌ قرمز و نیز همچنین عدم استفاده یا مصرف خیلی کم منابع غذایی حاوی اسید آراشیدونیک فراوان مثل دل، قلوه، مغز و پیه ‌گاو و گوسفند.

۶-     در طی رژیم لاغری، ضمن رعایت رژیم غذایی صحیح برای کاهش تدریجی اضافه وزن،  تحت هیچ شرایطی برای رسیدن سریع به‌ وزن مطلوب، هیچ ‌یک از گروه‌های غذایی را بطور کامل حذف نکنید.

۷-     خوردن صبحانه  و عدم حذف آن به‌مقدار قابل توجهی موجب کاهش احتمال لخته شدن خون و چسبندگی پلاکت‌ها می‌شود.

 اندازه‌گیری فشار خون یکی از مهمترین معایناتی است که تمام افراد باید بطور دوره ای  نسبت به انجام آن اقدام کنند. اغلب  افراد مسن  دارای فشار خون بالا هستند و خودشان خبر ندارند البته فشار خون بالا ذر جوانان هم دیده میشود.  به همین علت هر فرد بالغ  چه مشکل داشته یا نداشته باشد لازم است که حداقل هر ۲-۱ سال  یکبار فشار خون خود را اندازه بگیرد تا در صورت غیر طبیعی بودن آن، بهموقع نسبت به درمان اقدام کند چراکه حتی فشارخون ‌بالای بدون علامت هم موجب عوارض غیر قابل درمان و عامل افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی و… می‌باشد.

نحوه اندازه گیری فشار خون  :

عدم رعایت مسائل تکنیکی و سالم نبودن دستگاه روی رقم اندازه‌گیری شده تاثیر می‌گذارد و نتیجه گیری اشتباه خواهد بود.

• از فشارسنج جیوه‌ای استفاده‌کنید و یا  برای اطمینان از صحت کار فشارسنج عقربه‌ای، باید آن را به‌طور مرتب با فشارسنج جیوه‌ای تنظیم شوند.
• اندازة بازوبند متناسب با بازوی بیمار باشد. طول کیسة هوا حداقل ۸۰ درصد و پهنای آن حداقل ۴۰ درصد دور قسمت میانی و بالایی بازوی فرد باشد.
• بازوبند را به‌طور مناسب دور بازو بپیچید؛ طوری‌که وسط کیسة هوایی بازوبند بالای شریان بازویی و لبة تحتانی بازوبند حدود ۲ سانتی‌متر بالای چین آرنج قرارگیرد.
•  وضعیت مناسب برای اندازه‌گیری فشار خون: صحیح ‌ترین حالت برای اندازه‌گیری فشار خون وضعیت درازکشیده  و یا  وضعیت نشسته راحت بطوریکه باید دست بیمار به نحوی قرار داده شود که هم سطح قلب باشد. (در شرایط خاصی که احتمال می‌دهیم بیمار فشار خون پایین داشته باشد ولی در حالت دراز کشیده فشار خون طبیعی است، یکبار دیگر فشار خون را در حالت ایستاده یا نشسته با پاهای آویزان اندازه می‌گیریم که اگر افت فشار ارتواستاتیک داشته باشد معلوم ‌شود).
• لازم است که بیمار تا نیم ساعت قبل از اندازه‌گیری فشار خون غذا و چای میل نکرده باشد و سیگار نکشیده باشد. کافئین موجود در چای و قهوه و نیکوتین موجود در سیگار سبب افزایش فشارخون می‌شوند.
• حدود ۵ میلیمتر جیوه تفاوت بین فشارخون دو بازو  نرمال  است. در بعضی شرایط(دیسکسیون مزمن آئورت و تنگی شریان ساب‌کلاوین)، در تمام موارد، فشارخون باید از بازویی اندازه‌گیری‌شود که فشار بالاتری دارد.
• اندازه گیری فشار خون باید در شرایط آرام و بدون استرس انجام گیرد. در ضمن لازم است بیمار قبل از اندازه‌گیری فشار خون فعالیت فیزیکی سنگینی انجام نداده باشد و قبل از اندازه‌گیری فشار خون، حداقل به مدت ۱۰-۵ دقیقه آرام وبدون استرس بنشینید .فشار خون در شرایط فعالیت ورزشی،  خستگی ویا عصبانیت درهمه بالا می رود و در افراد بیمار این افزایش شدیدتر از افراد نرمال است.  فشار خون اندازه گیری شده در این شرایط  نشانگر درستی از فشار خون میانگین نمی باشد.
• لباس آستین کوتاه بپوشید.بالا زدن استین تنگ لباس  با فشار روی شریان موجب خطای اندازه گیری میشود.
• بازوبند باید در بازوی بیمار به نحوی بسته شود که نه خیلی شل باشد و نه خیلی سفت والا موجب خطا در اندازه گیری میشود.

 اگر میزان فشار خون سیستولیک فرد  بالاتر از ۱۴۰ میلیمتر جیوه و فشار دیاستولیک بیش از ۹۰ میلیمتر جیوه باشد، مبتلا به پرفشاری خون است.

انواع دستگاه سنجش فشار خون: 

دستگاه اندازه گیری فشار خون یک وسیله ضروری در تشخیص پزشکی است. این دستگاهها انواع مختلفی از جمله نوع جیوه ای، عقربه ای و اتوماتیک  دارند. فشارسنج های جیوه ای ساده ترین و دقیقترین وسیله برای اندازه گیری فشار خون هستند. در ذیل قسمتهای مختلف دستگاه فشارسنج جیوه ای توضیح داده می شود.

۱- کاف یا بازوبند:  کاف یک پوشش دو لایه از جنس پارچه و دراز است که خاصیت ارتجاعی نداشته و به دور بازو پیچیده می شود. بازوبند باید به اندازه کافی بلند باشد تا بطور کامل دور بازوی فرد را بگیرد. 

۲- کیسه هوا:  کیسه هوا از جنس لاستیکی است که در درون بازوبند قرار می گیرد و قابل باد شدن است. این کیسه قابل مشاهده نیست و فقط دو لوله لاستیکی متصل به آن از بازوبند خارج میشود. کیسه هایی که نسبت به بازوی فرد خیلی کوتاه یا باریک باشند و یا هر دو اشکال را داشته باشند (در مجموع خیلی کوچک باشند) فشار خون را بطور کاذب بالاتر از فشار خون واقعی و اگر بیش از حد پهن باشند، فشار خون را پایینتر از فشار خون واقعی نشان خواهند داد. اگر کیسه کاملاً دور بازو را نگیرد یا وسط کیسه دقیقاً روی شریان بازویی قرار نداشته باشد، ممکن است فشار اندازه گیری شده، فشار واقعی نباشد. در بعضی دستگاهها وسط کیسه لاستیکی با علامت بر روی بازوبند، مشخص شده است. اندازه عرض کیسه هوا بطور متوسط ۱۵- ۱۳ سانتیمتر و طول آن ۳۵- ۳۰ سانتیمتر است.

۳- لوله های لاستیکی :  از وسط کیسه هوا دو لوله لاستیکی خارج می شود که یکی به پمپ و دیگری به دستگاه وصل میگردد. این دو لوله، کار انتقال و خروج هوا را بر عهده دارند. طول لوله باید حدود ۷۶ سانتیمتر باشد.

 ۴- پمپ لاستیکی، دریچه و پیچ تنظیم هوا:  از این پمپ برای تلمبه کردن و انتقال هوا به داخل کیسه هوا و تخلیه هوا از آن، استفاده میشود. برای ورود و خروج هوا بر روی پمپ دریچه ای در نظر گرفته شده است که بوسیله پیچ فلزی که با دست باز و بسته میشود، ورود و خروج هوا تنظیم میگردد. اگر پیچ ورود و خروج هوا را ببندیم، باید جیوه در سطح ثابت بماند و در زمانی که آن را باز میکنیم، باید اجازه دهد سطح جیوه بطور قابل کنترل پایین بیاید.

۵- مخزن جیوه :  مخزن جیوه در انتهای دستگاه و داخل لوله شیشه ای قرار دارد و دارای یک پیچ تنظیم است که ورود و خروج جیوه را به داخل لوله شیشه ای تنظیم می کند. قبل از اندازه گیری فشار خون باید پیچ مخزن جیوه باز شود تا اجازه دهد جیوه به درون لوله راه یابد. در زمانی که هیچ فشاری وجود ندارد سطح جیوه در لوله باید بر روی صفر باشد. پس از خاتمه اندازه گیری باید دستگاه را کج نمود تا جیوه درون لوله به سمت مخزن هدایت شود و سپس پیچ مخزن را بست تا در زمانی که از دستگاه استفاده نمی شود جیوه در لوله باقی نماند.

۶- لوله شیشه ای :  این لوله درون یک محفظه فلزی مدرج قرار دارد که برحسب میلیمتر جیوه و به فاصله های ۱۰ میلیمتر جیوه درجه بندی شده است. با باد کردن کیسه هوا، در صورتی که پیچ مخزن جیوه باز باشد، جیوه به درون لوله راه یافته و بالا میرود و با تخلیه باد کیسة هوا، سطح جیوه در لوله پایین می آید. میزان فشار را میتوان از روی سطح جیوه در لوله مدرج خواند. چون سطح جیوه به صورت هلالی در لوله قرار میگیرد، برای خواندن میزان فشار خون باید بالاترین نقطه هلال جیوه در ستون را در نظر گرفت.دستگاه فشارسنج نشان می‌دهد که فشارخون شما تا چه حد می‌تواند ستون جیوه موجود در دستگاه را بالا ببرد و در نتیجه فشارخون شما به میلی‌متر‌جیوه (mmHg) بیان می‌شود.

در دستگاه عقربه ای به جای مخزن جیوه و لولة شیشه ای از یک فشارسنج عقربه ای استفاده شده است که با یک فنر کار میکند و بقیه قسمتهای آن مشابه دستگاه جیوه ای است. حسن این مدل در سبکی، کوچکی و راحتی حمل ونقل است اما باید بطور دورهای تنظیم و کالیبره شود.

 گوشی پزشکی :  از سه قسمت تشکیل شده است:  ۱- قسمت گوشی :این قسمت از دو لوله فلزی تشکیل شده است که در انتهای آنها پوشش لاستیکی قرار دارد و باید بطور ثابت و راحت در داخل گوشها قرار گیرد. با توجه به آناتومی گوش این قسمت بصورت مورب قرار داده می شود و قسمت مورب آنها باید متمایل به جلو باشد تا موازی کانال گوش باشد. طوری زاویه انرا تنظیم کنید که کانال گوش کامل با آن پوشیده وکمترین صدای بیرون داخل گوش شود.دو لولة فلزی در انتهای دیگر به دو لوله لاستیکی متصل میشوند.۲- لوله های لاستیکی :  این دو لوله از یک طرف به لوله های فلزی متصل هستند و سپس به هم متصل شده و به صفحه گوشی وصل میگردند.۳ – دیافراگم یا صفحه گوشی :  این قسمت از یک صفحه  (دیافراگم) تشکیل شده است که به انتهای لولة لاستیکی متصل است. گاهی بعضی از صفحه های گوشی دو طرف داردکه  طرف دیگر آن بل (قسمت کوچکتر و با سطح گودتر) نام دارد که این نوع  توسط یک قطعه فلزی میله ای شکل کوچک که قابلیت چرخش دارد، به انتهای لوله لاستیکی وصل است.  صدا از قسمت بل بهتر شنیده میشود؛ اما اگر از دیافراگم استفاده میشود باید با انگشتان دست صفحة گوشی را روی بازو نگهداشت.

  اندازه گیری فشار خون:

-اگر هوایی درون کیسه لاستیکی بازوبند باشد بوسیله پیچ تنظیم هوای پمپ دستگاه، هوای کیسه را تخلیه کنید و سپس بازوبند فشارسنج را به دور بازوی راست فرد ببندید. بازوبند نباید خیلی محکم یا خیلی شل به دور بازو بسته شود؛ زیرا میزان فشار خون بطور کاذب پایین یا بالا نشان داده میشود. بازوبند فشارسنج نباید روی آستین قرار گیرد.

- لبه تحتانی بازوبند باید ۳- ۲ سانتیمتر بالاتر از چین آرنج (گودی بین ساعد و بازو) باشد و دو لولة لاستیکی آن بطور قرینه در دو طرف سرخرگ بازویی و بر روی چین آرنج قرار گیرد. لوله ها نبایستی گره یا پیچ بخورند و همچنین نباید تا بخورند یا در زیر بازوبند گیر کنند.

- فرد معاینه کننده باید وضعیت مناسبی با میز معاینه داشته باشد. فاصله گیرندة فشار خون با فرد معاینه شونده نباید زیاد یا کم  باشد.

- اگر از فشارسنج جیوه ای استفاده میشود، ستون جیوه در وضعیت عمودی و در مقابل چشم معاینه کننده قرار گیرد و سپس  پیچ مخزن جیوه را باز کنید سطح جیوه در زمانی که هیچگونه فشاری به فشارسنج وارد نمی شود، دقیقاً باید روی صفر باشد. در صورت استفاده از فشارسنج عقربه ای عقربه باید روی صفر قرار گیرد. در فشارسنج های عقربه ای نیازی به این کار نیست.

- نبض مچ دست را با انگشتان اشاره و میانه حس کنید. این نبض در بالای مفصل مچ درون شیاری در امتداد انگشت شست حس میشود.

- برای اندازه گیری صحیح فشار خون پس از بستن بازوبند به دست فرد معاینه شونده، ابتدا لوله های گوشی را در گوش بگذارید و سپس صفحة گوشی (دیافراگم) را روی سرخرگ بازویی در چین آرنج (قسمت داخلی تاندون عضله دو سر بازویی) بین دو لوله لاستیکی فشارسنج قرار دهید. گوشی را با انگشتان دست محکم و یکنواخت در این قسمت نگهدارید، اما مراقب باشید که فشار زیاد بر روی گوشی موجب اختلال در خواندن میزان فشار خون خواهد شد. باید دقت کرد گوشی با بازوبند یا لوله های لاستیکی تماس نداشته باشد و در زیر بازوبند قرار نگیرد، زیرا صداهای مالشی ایجاد می کند. در تمام مراحل به ستون جیوه یا عقربه فشارسنج توجه کنید.با یک دستگوشی را نکه دارید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیکی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر کیسة هوای بازوبند را باد کنید تا دیگر صدای ضربان قلب سمع نشود بعد ۳۰ میلی متر جیوه بیشتر از  عدد بدست آمده باد کنید.   مجدداً پیچ پمپ را ببندید و بازوبند را باد کنید تا به حداکثر سطح باد کردن بازوبند (عدد به دست آمده) برسد؛ سپس پیچ پمپ را به آهستگی باز کنید و با سرعت آهسته ۳ میلی متر جیوه در ثانیه (یا هر ۳ ثانیه ۱۰ میلیمتر جیوه) باد بازوبند را تخلیه کنید. سطح جیوه یا عقربه کم کم پایین می آید تا جایی که صداهای کورتکوف (Kortotkoff) ظاهر میشود.   همزمان با اولین صدایی که در گوش شنیده میشود به سطح جیوه یا عقربه نگاه کنید و آن سطح را در ذهن به خاطر بسپارید. این سطح نشان دهندة فشار سیستولی یا ماکزیمم است. تخلیه باد بازوبند به آرامی ادامه می یابد و سطح جیوه یا عقربه نیز پایین می آید. همچنان به سطح جیوه یا عقربه توجه کنید. زمانی میرسد که دیگر صدای واضحی شنیده نمی شود یا صدا خفیف و کم کم قطع میشود. نقطه قطع صدا نشان دهندة فشار دیاستولی یا مینیمم است.  این سطح را در ذهن بسپارید سپس باد بازوبند را با باز کردن کامل پیچ پمپ به سرعت تخلیه کنید. عدد اول را به عنوان فشار ماکزیمم و عدد دوم را به عنوان فشار مینیمم یادداشت کنید.

 مثال:  بازوبند رابتدریج باد میکنیم اگر  در فشار ۱۳۰میلیمتر جیوه ضربان نبض را دیگر نشنویم تا فشار ۱۶۰ میلیمتر جیوه باد کردن را ادامه می دهیم سپس به تدریج باد آنرا خالی می کنیم . هنگام خالی کردن آن ، در فشار ۱۲۵میلیمتر جیوه ضربان نبض را می‌شنویم و هنگامی که فشار به۸۰ میلیمتر جیوه رسید، صداها کاملاً قطع می‌شود. اصطلاحاً بیان می‌کنیم که فشار خون بیمار ۱۲۵ روی ۸۰ میلیمتر جیوه (یادر عوام ۱۲روی ۷) است و بفرم ۷۰/۱۲۰ می نویسیم .

در روش دوم برای مبتدیان در ابتدا سطح حداکثر سطح باد کردن بازوبند را محاسبه کنید. یعنی ابتدا پس از بستن بازوبند به دست فرد معاینه شونده، بدون استفاده از گوشی  با یک دست نبض مچ همان دست را لمس کنید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیکی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر کیسة هوای بازوبند را باد کنید تا دیگر نبض مچ دست حس نشود در همان زمان سطح جیوه را که در ستون جیوه بالا آمده است یا عددی که عقربه روی آن قرار گرفته است (عدد قطع نبض) را در ذهن خود بخاطر بسپارید. سپس پیچ پمپ را کاملاً باز کرده و سریعاً باد بازوبند را تخلیه کنید. بعد ۳۰ میلی متر جیوه به آن عدد بدست آمده اضافه کنید. بنابراین حداکثر سطح باد کردن بازوبند بدست می آید. سپس  ۵ یا ۶ ثانیه دست فرد را بالا نگهدارید یا یک دقیقه صبر کنید و این بار از گوشی استفاده کنید  و به روش فوق و بر اساس حداکثر سطح باد کردن بازوبند قبلا  تعین شده  فشار خون را اندازه بگیرید 

 اشتباهات اندازه‌گیری فشار خون:

چندین کار به اشتباه در اندازه‌گیری فشار خون متداول شده است که ذکر آنها ضروری است :

• اگر کل گوشی را زیر بازوبند قرار ‌دهید و یا آنرا محکم بفشارید ، فشار خون را بطور کاذب بالا نشان می‌دهد.
• لباس فرد معاینه شونده باید سبک و آستین های لباس به اندازه کافی گشاد باشد تا وقتی آستین بالا زده می شود روی بازو فشار وارد نکند. اگر آستین تنگ باشد و روی بازو فشار آورد باید لباس را درآورد. آستین تنگ باعث اعمال فشار روی سرخرگ بازویی شده و در نتیجه بطور کاذب فشار خون پایینتر از آنچه هست خوانده میشود.
• اگر از یک نوع بازوبند سایز متوسط برای همه استفاده ‌شود فشار ممکن است در افراد چاق و یا لاغر صحیح نباشد. بازوبند افراد چاق سایز بزرگتری از  افراد لاغر دارد بطوریکه کاف بازوبند فشارسنج باید حدود  یک سوم دور بازو باشد. استفاده از بازوبند خیلی کوچک، مقادیر فشارخون را به‌صورت کاذب بالا نشان‌می‌دهد.
• با یکبار اندازه‌گیری فشار خون نمی‌توان قضاوت صحیح از وضعیت فرد داشت و لازم است که این معاینه در زمانها و شرایط متفاوت تکرار شود.
• گاهی که معاینه کننده در لحظه شنیدن صدای اول شک می‌کند و همان لحظه بازوبند را دوباره باد می‌کند که این امر نیز فشار خون را بطور دروغین نشان می‌دهد زیرا باد کردن مکرر موجب احتقان وریدهای بازویی شده و در نتیجه بر روی میزان فشار خون تأثیر گذاشته و بطور کاذب فشار دیاستولی را افزایش و فشار سیستولی را کاهش می دهد..  در این شرایط باد فشار سنج را بطور کامل خالی و بعد از چند دقیقه مجددا اقدام فرمایید.
• در افرادی که ضربان قلب نامنظم دارند و فشار خون آنها از ضربانی به ضربان دیگر تغییر میکند، چندین بار فشار خون را با رعایت زمان مناسب اندازه گیری کنید. اعداد بدست آمده از فشار ماکزیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید و سپس اعداد بدست آمده از فشار می نیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید. این اعداد به عنوان فشار خون فرد در نظر گرفته می شود.

 نحوه اندازه‌گیری فشار خون با دستگاههای دیجیتالی

امروزه دستگاههای دیجیتالی اندازه گیری فشار خون در بازار موجود است. این دستگاهها شامل یک نوع مچ بند یا  بازوبند است که توسط لوله‌ای به قسمت الکترونیکی دستگاه وصل می‌شود. با فشار دادن دکمه‌ای روی قسمت دیجیتالی دستگاه ، کاف  شروع به باد شدن می‌کند تا به یک سطح معینی برسد سپس بطور اتوماتیک باد آن بتدریج خاتی می شود . در زیر کاف  یک گیرنده خاص الکترونیکی وجود دارد که نسبت به نبض حساس است و میزان فشار خون را روی صفحه نمایشگر نشان می‌دهد.

این دستگاه ها در صورت استاندارد بودن تا حدی قابل اعتماد هستند.ولی در عین راحتی برای کاربر، در صورت رعایت نکردن دستورالعمل سازنده،  دارای خطا های زیادی میباشند. برای اندازه گیری کم خطا بیمار باید در وضعیت خوابیده یا  نشسته ثابت قرار داشته، دست به جایی تکیه داده شود و هیچگونه حرکتی هنگام اندازه گیری نداشته باشد.  کاف آن باید درست در محل تعین شده بسته شود تا سنسور دیجیتالی در روی شریان قرار گیرد.

 آیا میزان فشار خون تغییر می‌کند ( نوسان فشار خون یا بالا پایین رفتن ) ؟  آیا نوسان فشار خون قابل قبول است؟

در حالت طبیعی طول شبانه روز ، میزان فشار خون افراد سالم تغییر می‌کند بطوریکه صبحها میزان فشار خون بالاتر و شبها پایینتر است. همچنین فشارخون در طول شبانه‌روز در اثر برخی از عوامل تغییر میکند مثل با شرایط استرس‌زا،فعالیت بدنی و ورزش،برخی غذاها بویژه غذاهای پر نمک و نوشیدنی های حاوی کافئین، برخی داروها یا مکمل های غذایی افزایش می‌یابد، سپس به سطح طبیعی بر می‌گردد. اما حتی در شرایط طبیعی نیزممکن است در هر بار اندازه‌گیری، فشارخون بالا و پایین رفته و مقدار آن  اندکی تغییرنماید(البته در محدوده نرمال) ،اما فردی‌ که‌ دچار بیماری‌ فشار خون‌ بالا است‌، به‌ هنگام‌ استراحت‌ نیز فشار خونش‌ بالاتر از حد طبیعی‌ است و در پاسخ به استرس فشارخونشان بسیاربیشتر از افراد سالم بالا میرود(پاسخ تشدید شده).

 برخی افراد که در منزل فشار خون طبیعی دارند هنگام ویزیت پزشک بدلیل اضطراب میزان فشار خون آنها بالا می‌رود(فشارخون روپوش سفید). به همین علت پزشکان اندازره گیری فشار خون را در ۳-۲ نوبت جداگانه و یا به صورت ۲۴ ساعته در منزل با دستگاه هولتر  توصیه می‌کنند و بعد تشخیص میدهند که فرد دچار فشار خون بالا است یا خیر.

آیا داشتن دستگاه فشار خون در منزل مفید است؟

افراد با اندازه‌گیری فشار خون در منزل بیشتر احساس آرامش می‌کنند پس اگر پزشک تشخیص دهد که فرد(سالم یا مبتلا به فشار خون) به علت اضطراب در کلینیک دچار فشار خون بالا می‌شود بهتر است که فرد به اندازه‌گیری فشار خون خود در منزل مبادرت کند.

اما در برخی افراد فشار خونی ، هنگامی که فشار خون خود رامکرر اندازه می‌گیرند، بیشتر دچار اضطراب می‌شوند و کنترل فشارخون بدلیل اضطراب بسیار مشکل می شود پس سنجش مکرر به این افراد توصیه نمی‌شود. فشارسنجهای دیجیتالی به آسانی می‌توانند در منزل مورد استفاده قرار گیرند ولی برخی از آنها کارایی خوبی ندارند. از استاندارد بودن ان مطمئن باشید.

مقدمه :

بیماریهای قلبی عروقی در حال حاضر جزو سه علت اول مرگ و میر و ناتوانی انسان در سراسر دنیا بوده و در حال تبدیل شدن به اصلی ترین عامل مرگ و میر  یا ناتوانی  در اغلب کشورها می باشد. اگرچه خطرات ناشی از بیماریهای بیماریهای عفونی و مسری بدلیل ماهیت واگیری آنها سریع و قابل مشاهده فوری است امّا عوارض ناشی از بیماریهای مزمن مثل بیماریهای قلبی عروقی برای بیمار و جامعه،  ماندگارتر ، ناتوان کننده تر و پرهزینه تر بودن،  در همان حال قابل پیشگیری می باشند. امکان ایجاد بیماریهای قلبی عروقی بعد از سن ۴۰ سالگی در مردان ۵۰% و در زنان ۴۰% است.  هرچند بعضی از عوامل ایجاد و پیدایش بیماریهای قلبی عروقی مثل جنس مرد، سن و نژاد و ژنتیک غیر قابل مداخله هستند ، امّا روشهایی برای کنترل سایر عوامل خطر قابل تغییر و در نتیجه پیشگیری از بیماریهای قلبی عروقی و یا حداقل به تأخیر انداختن بروز آنها وجود دارد.

علل بیماری های قلب و عروق و نیز علائم ونشانه های آن بسته به نوع بیماری متفاوت است.

انواع بیمارى‌هاى قلبى:

هر چند وقتی صحبت از بیماری قلبی می شود بیشتر مردم بفکر سکته های قلبی می افتند ولی واقعیت این است که بیماری های زیادی می تواند سیستم قلبی عروقی انسان را درگیر کند

بیماریهای قلب را بطور کلی میتوان به چند زیر رده مهم تقسیم کرد:

۱ – بیماریهای عروق کرونر قلب ( شریانهای خونرسانی کننده به خود عضله  قلب ) :

آترواسکلروز ،  تصلب شرائین و  آنژین پایدار قلبی (بیماری مزمن شریان کرونر )

بیماری های  حاد شریان کرونر قلب: آنژین ناپایدار و  انفارکتوس  حاد میوکارد( سکته قلبی )

۲- بیماریهای عضله قلبی:

نارسائی قلبی حاد و مزمن

میوکاردیت حاد قلب

کاردیومیوپاتی های مزمن قلبی: کاردیومیو پاتی دیلاته قلبی ،   کاردیومیو پاتی هیپرتروفیک قلبی   ،  کاردیومیو پاتی ریستریکتیو قلبی

۳- بیماری در تولید ضربان و  ریتم  قلب:

آریتمی‌ها : تپش قلب / آریتمی های دهلیزی /  بلوک‌ قلبی‌ (Heart block) /  تاکی کاردی حمله ای بازچرخشی فوق بطنی یا PSVT /   ضربان زودرس دهلیزی یا   PAC /   آریتمی فیبریلاسیون دهلیزى (AF= Atrial Fibrillation) /

بیماری سندرم سینوس بیمار قلبی

۴-بیماری‌های دریچه‌ای قلب

۵- بیماری آندوکارد قلب (آندوکاردیت)

۶- بیماری پریکارد قلب ( پریکاردیت)

۷- بیماری عروق بزرگ و اصلی قلب:

بیماری‌های آئورت

۸- بیماری های عروق محیطی قلب:

۹- بیماری های قلبی  ثانویه به  درگیری سایر ارگانهای بدن:

کورپولمونل

۱۰- بیماری‌های مادرزادی قلب :

۱۱- پرفشاری خون= فشار خون بالا =  هیپرتانسیون: نحوه اندازه‌گیری فشار خون با فشار سنج

۱۲- ایست ناگهانی قلب:

هرچند در مباحث اختصاصی بطور کامل در مورد این بیماریها صحبت شده اما بنده بطور مختصر و کلی برای مقایسه سریع انواع بیماریها ، انها را تعریف و علائمشان را ذکر میکنم:

1 – بیماریهای عروق کرونر قلب :عروق کرونر ، رگ های اصلی خون رسانی به خود عضله قلبی می باشند. و بیماریهای عروق کرونر قلب ناشی از تنگ شدن  یا اسپاسم این عروق  ودر نتیجه  کاهش خونرسانی به قلب میباشد.

آترواسکلروز و تصلب شرائین سیر  تدریجی  اما پیشرونده  داشته و بتدریج و با مرور زمان موجب تنگی عروق کرونری قلب و در نتیجه کاهش تدریجی اما پیشرونده  خونرسانی به قلب می شود. این پدیده موجب  آنژین پایدار قلبی (بیماری مزمن شریان کرونر ) می شود که با درد فعالیتی قلب که ابتدا در سطوح فعالیت بالا و سپس بتدریج با پیشرفت بیماری با فعالیت های کمتر ایجاد و همیشه با استراحت بهبود می یابد مشخص می شود.

اما پارگی این پلاک های اترواسکلروتیک که همیشه بطور ناگهانی و بدون علائم واضح هشدار اولیه رخ داده و بدنبال آن فعالیت سیستم انعقادی خون موجب اضافه شدن لخته بروی پلاک آترواسکلروتیک پاره شده و در نتیجه انسداد کامل و حاد شده و موجب  بیماری های  حاد شریان کرونر قلب (آنژین ناپایدار و  انفارکتوس  حاد میوکارد( سکته قلبی )) میشود. این بیماری ها با درد ناگهانی قلبی در طی  استراحت بدون سابقه قبلی بیماری قلبی و یا با تشدید ناگهانی درد سینه در فردی که سابقه قبلی داشته اما تاکنون با درمان دارویی تحت کنترل بوده است مشخص می شود.

پس سکته قلبی، ناشی از توقف  ناگهانی جریان خون به عروق کرونر قلب عموما ناشی از پارگی پلاک اترواسکلروز و تشکیل لخته در داخل رگ  می باشد. علائم سکته  قلبی بجز درد و یا احساس سنگینی در ناحیه قفسه سینه ، پشت، فک، گلو و دست  می تواند شامل برخی علائم فریبنده گوارشی مثل تهوع و استفراغ و نیز علائمی مانند تعریق سرد،  ضعف، تنگی تنفس  و ضربان غیرطبیعی قلب باشد. این علائم را نباید نادیده گرفت و باید فورا به پزشک مراجعه کرد. اگر درمان فوری انجام نشود، آن قسمت از عضله قلب تخریب شده و می میرد ( سکته یا انفارکتوس) اما با درمان سریع امکان برگشت عملکرد عضله قلبی وجود دارد.

اگر  پلاک آترواسکلروز کوچک بوده و قبل از پارگی (و فعال کردن سیستم تشکیل لخته خون در قلب که انسداد حاد کرونری میدهد)، موجب انسداد قابل توجه در رگ نشده باشد، در این صورت  بسیاری از بیماران  تا زمانی که علائم سکته  قلبی آشکار نشود، نمی فهمند که دچار بیماری عروق کرونری قلب شده اند و حتی ممکن است تست ورزش اخیر این بیماران هم منفی باشد.

۲- بیماریهای عضله قلبی: علائم این گروه از درگیری قلب بفرم تنگی نفس فعالیتی و یا استراتی و نیز خستگی مفرط، ضعف و بی حالی و ادم ریه یا ادم اندام ها می باشد.و شامل:

-  نارسایی قلبی حاد و مزمن: نارسایی قلبی یعنی ناتوانی قلب از تامین نیازهای فرد که می تواند عمدتا ناشی از بیماری عضله  قلب یا کمتر ناشی از افزایش نیاز بیمار باشد.

در بیشتر موارد، نارسایی قلبی در اثر بیماری عروق کرونری و یا سکته (انفارکتوس)  قلبی رخ می دهد اما سایر علل مثل فشار خون بالای کنترل نشده طولانی مدت ، بیماری های دریچه ای  و… نیز دخیلند.

-  میوکاردیت حاد قلب: بعلت التهاب در عظله قلبی ناشی از عفونت یا پدیده های ایمنی را گویند.

-  کاردیومیوپاتی های مزمن قلبی (کاردیومیو پاتی دیلاته قلبی ،   کاردیومیو پاتی هیپرتروفیک قلبی   ،  کاردیومیو پاتی ریستریکتیو قلبی)

اختلال اولیه  در عضله  قلب را کاردیومیوپاتی نامند. این اختلال نیز با  کاهش توانایی قلب برای پمپاژ خون منجر به علائم نارسایی قلبی می شود.

۳- بیماری در تولید ضربان و  ریتم  قلب:

-  طپش قلب

-  آریتمی‌ها (ضربان نامنظم قلب)

-  بیماری سندرم سینوس بیمار قلبی

-  فیبریلاسیون دهلیزی (AF)

4-بیماری‌های دریچه‌ای قلب: قلب ۴ دریچه دارد ۲ تا بین دهلیزی بطنی و دوتا بطنی-شریانی. دو نوع اختلال ( نارسایی (شلی) و تنگی دریچه ای) می تواند هر کدام از این دریچه ها را درکیر کند.

پرولاپس  دریچه  میترال -  نارسایی دریچه   میترال -  تنگی دریچه   میترال.

نارسایی  دریچه  آئورت -  تنگی دریچه   آئورت.

نارسایی و   تنگی دریچه تریکوسپید(سه لتی)

نارسایی  و تنگی دریچه  پولمونر

۵- بیماری آندوکارد قلب (آندوکاردیت): التهاب لایه پوشاننده داخلی قلب

۶- بیماری پریکارد قلب ( پریکاردیت): التهاب لایه پوشاننده خارجی قلب

۷- بیماری عروق بزرگ و اصلی قلب:

بیماری‌های آئورت

بیماری کاروتید

بیماری عروق مزانتر روده

۸- بیماری های عروق محیطی قلب:

۹- بیماری های قلبی  ثانویه به  درگیری سایر ارگانهای بدن:

کورپولمونل : نارسایی قلبی ناشی از بیماری ریه

۱۰- بیماری‌های مادرزادی قلب:

این بیماری ها طیف وسیعی بوده و بر اساس شدت یا  در بدو تولد یا اوایل دوران زندگی مشخص می شود یا  برخی مواقع بعد از بزرگ شدن یا بلوغ مشخص می گردد.

اهم این بیماری  های قلبی مادرزادی عبارت است از سوراخ بودن دیواره های قلب ، نارسایی ( شلی ) یا تنگی دریچه  قلب، و یا وجود ناهنجاری در بسته نشدن مجرای ارتباطی دو طرف قلب در دوره جنینی و یا جابجا بودن عروق اصلی قلب می باشند.

برخی از این نقص ها نیاز به درمان ندارند. برخی دیگر نیاز به درمان دارویی و یا جراحی اورژانسی در دوره نوزادی یا در بزرگسالی دارند.

افرادی که دارای نقص مادرزادی قلبی می باشند، ممکن است در معرض خطرایسکمی قلبی (اختلال در عروق کرونری ) ، آریتمی، نارسایی قلبی و عفونت دریچه های قلبی قرار بگیرند.

۱۱- پرفشاری خون= فشار خون بالا =  هیپرتانسیون : به فشار خون سیستولیک  بالاتر از ۱۴۰ میلیمتر جیوه و   دیاستولیک  بالاتر از ۹۰ میلیمتر جیوه ( در هر  سن وهر دو  جنس ) اطلاق می شود.

۱۲- ایست ناگهانی قلب:

مرگ ناگهانی قلب  (SCD)به مرگ ناگهانی ناشی از بیماری قلبی در فرد سالم یا بیماری که انتظار مرگ  قریب الوقوع در او نمی رفت اطلاق می شود.می تواند بعلت سکته وسیع قلبی یا آریتمی قلبی و.. رخ دهد.

اگر SCD رخ دهد، بایدبه سرعت عملیات  احیای قلبی-ریوی انجام گیرد، چرا که بدون انجام احیای قلبی ریوی و بازگرداندن ریتم قلبی،  فرد بیماردر طی چند دقیقه دچار مرگ مغزی و سپس مرگ دائمی  می شود.

درد سینه قلبی

انواع درمان آن‍‍‍‍ژین:

الف – درمان  دارویی آنژین:

ب- درمان مداخله ای تهاجمی:

• معاینه بیماران قلبی عروقی //  نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی = ECG ) در سکته قلبی // آنزیم های قلبی در سکته قلب
• آترواسکلروز (تصلب شرایین)  چیست؟  //   درد سینه (آنژین) //    پنج علت مهم و کشنده درد سینه
• سکته های قلبی (انفارکتوس میوکارد): علائم، تشخیص  و درمان به زبان علمی  // سکته قلبی به زبان ساده //  علت سکته (انفارکتوس ) قلبی
• نارسایی قلبی //    کاردیومیوپاتی ها //   کاردیومگالی یا بزرگ شدن قلب
• آنژیوگرافی، بالون زدن و تعبیه استنت. //   انواع استنت ، // عوارض آنژیوپلاستی درمان اینترونشنال (مداخله ای)
• بالون زدن و گذاشتن استنت  PCI  یا  جراحی باز بای پس قلب  CABG ‌کدام درمان ارجح است؟
• جراحی عروق کرونری قلبی (جراحی بای پس قلبی). ،  عوارض جراحی باز عروق  قلب
• آیا پس از تشخیص وجود تنگی شریان کرونری، همه تنگی‌ها باید تحت مداخله باز کردن با
  آنژیوگرافی قرار گیرد؟
• آشنایی با عوامل خطر بیماری قلبی
• قلب سالم
• علائم بیماریهای قلبی عروقی

دریچه میترال بین دهلیز و بطن چپ قرار گرفته است این دریچه دارای دو لت می باشد، در حین انقباض دهلیز چپ دریچه باز و خون از دهلیز چپ وارد بطن چپ میشود ولی در حین انقباض بطن چپ بسته می شود و مانع ورود خون به دهلیزها می گردد. پس تنگی میترال ، انسداد جریان خون از دهلیز چپ به بطن چپ است . میزان محدودیت جریان خون از دهلیز به بطن به میزان تنگی دریچه مرتبط می شود. تنگی میترال به شرایطی گفته می شود که لتهای دریچه میترال ضخیم شده و کامیشرها همراه با کوتاه وضخیم شدگی طنابهای وتری، بهم متصل می شوند . تنگی میترال علت اصلی نارسایی احتمالی قلب در کشورهای در حال توسعه است.

علل تنگی میترال :

علت اصلی تنگی دریچه میترال تب روماتیسمی است: تب روماتیسمی در اثر عفونت استرپتوکوک ایجاد می شود،و پس از ۲ یا ۳ هفته بعد از گلو درد چرکی به صورت درد مفاصل ظاهر می‌گردد. بدن برای مقابله با این بیماری آنتی بادی ترشح می کند، در بعضی افراد  این آنتی بادی به قسمتهای مختلف بدن بویژه دریچه میترال حمله کرده و باعث ایجاد التهاب و اسکارفیبروتیک  در آن شده و در نهایت سوراخ دریچه ی میترال باریک شده و در دراز مدت این بیماری به صورت تنگی دریچه میترال بروز می‌کند و به طور پیش رونده جریان خون به داخل بطن مسدود می گردد.ولی  گاهی دریچه میترال در اثر این بیماری گشاد  و نارسا می‌شود.  درمان به موقع گلو دردهای چرکی در پیشگیری از تنگی دریچه‌ی میترال بسیار موثر است.

دیگر عوامل بسیار ناشایعترهستند شامل:

• رسوب کلسیم و آهکی شدن دریچه ( که گاهی در سالمندان ایجاد میشود)
• بیماری های  مادرزادی قلب
• آندوکاردیت
• سارکوئیدهای بدخیم ، RF ، موکوپلی سارکوئیدوز ، نقرس، بیماری ویپل ، کلسیفیکاسیون گسترده حلقوی

ارث در بروز این بیماری نقش چندانی ندارد، تجمع افراد در یک محیط بسته و انتقال گلو درد چرکی از بیمار به شخص سالم مهمترین عامل ابتلا به این بیماری است بنابراین ممکن است در خانواده های پر جمعیت بیشتر دیده شود

اپیدمیولوژی :

در کشورهای توسعه یافته بروزMS به دلیل کاهش ابتلا به روماتیسم کاهش یافته است  ولی در مناطق توسعه نیافته MS با سرعت بیشتری پیشرفت می کند حتی گاهی بیماران قبل از ۲۰ سالگی علامتدار می شوند. بدون دخالت جراحی طبیعت پیشرونده بیماری در ۸۵% موارد منجر به مرگ در ۲۰ سال بعد از شروع علائم می شود. تنگی دریچه‌ میترال قلب در زنان شایع‌تر بوده و معمولا در سن بین ۴ تا ۱۴ سالگی ایجاد می‌شود ولی  سن شروع علائم بیماری تنگی دریچه‌ میترال  معمولا” بین دهه ۳ و ۴ زندگی است.

سیر طبیعی بیماری :

در بیشتر افراد MS یک بیماری پیشرونده است. پیشرفت بیماری حداقل در گروه علامتدار یک قانون است . بیماران جوان تر سیر خوش خیم تری را نسبت به هم گروهان مسن تر خود طی می کنند.    معمولا یک دوره ۱۶ ساله قبل از شروع تنگی نفس طی می شود. قبل از متداول شدن جراحی در این زمینه پیش آگهی بیماری نامطلوب بوده است.

پاتوفیزیولوژی:
به طور طبیعی دریچه ی میترال به اندازه ی سه انگشت(۶-۴ سانتیمتر مربع)  باز می شود در موارد تنگی مشخص و شدید ،باز شدن دریچه به اندازه ی یک مداد (کمتر از۱سانتیمتر مربع)  می رسد. دهلیز چپ برای تخلیه خون خود از خلال دهانه تنگ دریچه ناتوان بوده، و حجم خون زیادی درپشت  آن تجمع یافته و  موجب اتساع و هیپرتروفی دهلیز چپ  ونیز  پس زدن خون از دهلیز به عروق ریوی و احتقان گردش خون ریوی (ادم ریه) می شود.

گشاد شدن پیشروندۀ دهلیز چپ دو عارضه ایجاد می کند:

۱- ایجاد لخته ( ترومبوس) جداری در داخل دهلیز چپ بزرگ: این لخته ها می توانند آمبولی ایجاد می کنند . کسانی که فیبریلاسیون دهلیزی همراه با برون ده قلبی پائین دارند، بیماران بالای ۳۵ سال، بیماران با سابقه قبلی یک  لجته/ آمبولی در جای دیگر بدن مثل سکته مغزی آمبولیک یا DVT  و کسانی که گوشک بزرگ در دهلیز چپ دارند ، مستعد آمبولیزاسیون می باشند .

۲- عارضه قابل توجه دیگر ایجاد فیبریلاسیون دهلیزی است که در حدود ۴۰% از بیماران اتفاق می افتد . از بین رفتن انقباض دهلیزها در طی فیبریلاسیون دهلیزی۲۰% میزان برون ده قلبی را کاهش می دهد. از طرف دیگر  به دلیل اینکه برون ده قلبی با ضربان قلب در ارتباط است اگر  فیبریلاسیون دهلیزی همراه با پاسخ دهی سریع بطنی باشد  زمان پر شدن دیاستولیک هم کاهش  یافته  و برون ده قلبی  باز هم کم میشود(علائم نارسایی قلب  و علائم  ادم ریه) .  ولی عملکرد بطن چپ اغلب نرمال است

از طرف دیگر، افزایش طولانی مدت و مزمن در فشار دهلیز چپ ، با هیپرتانسیون ریوی، ناکارآیی دریچه سدلتی و پولموناری و نهایتا” نارسایی قلب راست اتفاق می افتد.  زیرا بطن راست باید بر فشار بالای  شریانهای ریوی غلبه کند که این باعث کشیدگی زیاد بطنی می شود و در نهایت بطن راست  دچار نارسایی می گردد.  بزرگی دهلیز راست نیز  ممکن است روی شاخه ی برونش چپ فشار وارد کرده و سبب بروز سرفه خشک یا تنگی نفس  گردد.

تظاهرات بالینی: بطور معمول علایم در سن ۲۰ تا ۵۰ سالگی( حدود ۲۰-۱۰ سال پس از تب روماتیسمی) شروع می شود که شامل:
اولین علامت تنگی میترال اغلب به صورت تنگی نفس  در هنگام فعالیت به دنبال افزایش فشار خون ورید ریوی عارض می گردد. تپش قلب نیز شایع است. گاهی درد سینه ( آنژین صدری)بدلیل کاهش خون در شریان کرونررخ میدهد علاوه بر  اترواسکلروز کرونری درد قفسه سینه می تواند به علت ایسکمی بطن راست یا ثانویه به آمبولی کرونری هم ایجاد شود .  بیماران مبتلا به تنگی میترال بتدریج دچار  سرفه در وضیت خوابیده ( سرفه شبانه ) بعلت احتقان ریوی، خستگی پیش رونده فعالیتی  به دلیل کاهش برون ده قلب می شوند.  آنها ممکن است دارای خلط خونی (هموپتزی ) ،سرفه و عفونت های مکرر تنفسی شوند .  کاهی ترومبوآمبولیسم می تواند اولین علامت MS باشد

عوارض:
• ایجاد ریتم AF.
• نارسایی قلب
• تشکیل لخته خون در دهلیز( بدلیل عدم تخلیه کامل خون) وایجاد آمبولی در هر یک از قسمتهای بدن مثل سکته مغزی یا گانگرن روده یا انتهای دست و پا
• آندوکاردیت

بررسی و یافته های تشخیصی:
معاینه:  نبض ضعیف (به دلیل کاهش برون ده قلب )و گاهی  نامنظم به دلیل فیبریلاسیون دهلیزی ( بی نظمی شدید ظربان قلب به دلیل افزایش یافتن حجم و فشار خون و کشیدگی دهلیز و ناپایداری الکتریکی ) وجود دارد. گاهی یک  سوفل دیاستولیک (ناشی از پس زدن خون) در نوک قلب سمع می شود. برجسته بودن ورید ژوگولار یا ریفلاکس هپاتوژوگولار نیز دیده می شود.  در کل معاینه حساسیت کمی در تشخیص تنگی میترال  خفیف تا متوسط دارند و ممکن است در حد معاینه نرمال باشد. در موارد بسیار شدید علائم آمبولیزاسیون سیستمیک و نیز علائم نارسایی قلب راست شامل آسیت ، هپاتومگالی و ادم پریفرال یا محیطی دیده می شود .

پاراکلینیک:  بجز نوار قلب (الکتروکاردیوگرافی) عکس قفسه سینه  که حساسیت  کمی در تشخیص تنگی میترال دارند ، اکوکاردیوگرافی  اولین و دقیقترین روش برای تشخیص این بیماری می باشد اکوکاردیوگرافی ترانس توراسیک اختصاصی ترین و حساس ترین روش غیر تهاجمی تشخیص تنگی است. با این روش می توان سطح  دریچه ، گرادیان دریچه ای و فشار شریان ریوی و همراهی آن با نارسایی میترال و درگیری دریچه آئورت و تریکوسپید  را ارزیابی کرد.  اکوکاردیوگرافی از طریق مری روش مفیدی برای رویت جزئیات  ساختمان دریچه،  پیدا کردن وژتاسیون های کوچکتر از ۵ میلی لیتر یا ترومبوس های گوشک دهلیز چپ است که با اکوکاردیوگرافی ترانس توراسیک قابل مشاهده نمی باشد .  و گاهی کاتتریزاسیون قلب به منظور تعیین شدت تنگی میترال می باشند .

مراقبت و درمان:

دارو درمانی
در نوع خفیف این بیماری نیازی به دارودرمانی وجود ندارد  ولی اگرسابقه تب روماتیسمی وجود داشته باشد از پروفیلاکسی با آنتی بیوتیکهایی نظیر پنی سیلین بنزاتین۱۲۰۰۰۰۰ و یا پنی سیلین V  جهت  پیش گیرنده ای ازعود بیماری و تشدید نقص دریچهای استفاده می کنیم. .

ولی در نوع شدید بیماری گرچه دارودرمانی نمیتواند تنگی دریچه میترال را تصحیح کند ولی ممکن است سبب رفع علایم یا پیشگیری از مشکلات شود برای مثال:

• از داروهای کاهنده سرعت فلبی مثل  “بتابلوکرها” و یا گاهی “کلسیم بلوکرها” و خیلی کمتر “دیگوکسین” (در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی)  استفاده میشود. دوز دیژیتال و بتالوکرها را باید به‌ نحوه‌اى تنظیم نمود که ضربان قلب در حال استراحت به ۶۵-۶۰ ضربان در دقیقه برسد.   به بیماران توصیه می شود که از فعالیت های شدید و ورزشهای رقابتی که هر دو باعث افزایش ضربان قلب می شوند ،اجتناب ورزد .  تنگی میترال حجم خون جریان یافته از دهلیز چپ به بطن چپ در طی سیستول کاهش می دهد . هنگام افزایش سرعت ضربان قلب ،دیاستول کوتاه شده و بنابراین مدت زمان جریان خون به طرف جلو نیز کمتر است .بنابراین هر چقدر سرعت ضربان قلب افزایش یابد ،برون ده قلب کمتر شده و فشار ریوی با کمک خون موجود در دهلیز چپ به ورید های ریوی بالا می رود و خطر ادم ریه بالاتر میرود. ولی بیماران  باید  ورزش‌های سبک نظیر پیاده‌روی انجام دهند.
• مهار کننده های ACE باعث کاهش کار قلب و بهبود علایم نارسایی قلبی می شود.
• داروهای آنتی آریتمی جهت کنترل ضربان Af مورد نیاز است.
• گاهی  دیورتیکها جهت رفع علایم ادم ریوی لازم است.
• وارفارین جهت پیشگیری از ایجاد لخته خون: بیماران با تنگی میترال و مبتلا به آریتمی فیبریلاسیون دهلیزی از دارو های ضد انعقادی برای کاهش خطر تشکیل لخته در دهلیز سود می ببرند در این بیماران  “وارفارین”  بهتر از “آسپرین”  است.
• در شرایط خاص مثل برخی اقدامات دندانپزشکی یا جراحی داخل شکمی، آنتی بیوتیک درمانی برای پیشگیری از عفونت دریچه (آندوکاردیت)  تجویز می شوند.

اقدامات تهاجمی : در صورت کافی نبودن  درمان طبی و امکان انجام   ، والوولوتومی جلدی داخل عروقی  با بالون (بالن والوپلاستی= PTMC) علایم را تا حدی تخفیف دهد.

در صورت عدم امکان انجام درمان از طریق بالون والوپلاستی جلدی داخل عروقی  اقدام جراحی ترمیمی دریچه فعلی  شامل والوولوپلاستی (ترمیم جراحی دریچه ی قلب )، یا  کومیشوروتومی برای باز کردن ( پاره کردن کومیشور جوش خورده ) دریچه میترال ویا جراحی تعویض دریچه با دریچه بافتی (خوکی یا گاوی)  و یا دریچه فلزی اقدام درمانی بعدی  است .

در این روش دستگاه فشار سنجی ویژه همین کار  که توسط کامپیوتر  پزشکتان برنامه ریزی می‌شود در فواصل تعیین شده( معمولا هر نیم ساعت در روز و هر ۵/۱ ساعت در ساعت خواب بیمار بر اساس تنظیم قبلی ) به مدت ۲۴ ساعت درحالیکه شما به فعالیتهای معمول روزمره مشغول هستید فشار خون و ضربان قلب شما را اندازه گیری می‌کند. اندازه  و وزن دستگاه تقریبا دو برابر گوشی موبایل است و از زیر لباس به بیمار وصل می شود و برای سایرین به راحتی قابل دیدن نیست. هیچگونه محدودیتی در  فعالیت های  معمول نمیدهد.

از این روش در موارد زیر می‌توان استفاده کرد:

* افرادی که در مراجعه به پزشک به علت استرس به طور کاذب دچار افزایش فشار خون می‌شوند.(فشار خون روپوش سفید: که فشار خون بیمار در مطب پزشک بدلیل استرس  بالا  اما در طی زندگی معمول نرمال است )

* ارزیابی فشارخون مقاوم به دارو  یا  بررسی اثر داروهای پایین آورنده فشار خون

*  اطمینان از موثر بودن دارو در کل  طول ۲۴ ساعت شبانه روز

* تصمیم گیری برای شروع دارو در بیماران مشکوک با فشار خون های لب مرزی

* تشخیص بالا رفتن فشار خون در طول شب ( فشار خون شبانه: بر خلاف افراد نرمال بجای کاهش فشار خون در طی شب ، فشار خون  در طی شب افزایش می یابد که با عوارض بالای قلبی عروقی همراه است.)

* بررسی فشار خون و نبض درحین کارهای روزانه( فشار خون masked:  که فشار بیمار در مطب پزشک نرمال اما در طی زندگی معمول بدلیل استرس شغلی/ اجتماعی بالا است)

* بررسی فشار خون در زمان حاملگی (گاهی موارد)

 اندازه‌گیری فشار خون یکی از مهمترین معایناتی است که تمام افراد باید بطور دوره ای  نسبت به انجام آن اقدام کنند. اغلب  افراد مسن  دارای فشار خون بالا هستند و خودشان خبر ندارند البته فشار خون بالا ذر جوانان هم دیده میشود.  به همین علت هر فرد بالغ  چه مشکل داشته یا نداشته باشد لازم است که حداقل هر ۲-۱ سال  یکبار فشار خون خود را اندازه بگیرد تا در صورت غیر طبیعی بودن آن، بهموقع نسبت به درمان اقدام کند چراکه حتی فشارخون ‌بالای بدون علامت هم موجب عوارض غیر قابل درمان و عامل افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی و… می‌باشد.

نحوه اندازه گیری:

عدم رعایت مسائل تکنیکی و سالم نبودن دستگاه روی رقم اندازه‌گیری شده تاثیر می‌گذارد و نتیجه گیری اشتباه خواهد بود.

• از فشارسنج جیوه‌ای استفاده‌کنید و یا  برای اطمینان از صحت کار فشارسنج عقربه‌ای، باید آن را به‌طور مرتب با فشارسنج جیوه‌ای تنظیم شوند.

• اندازة بازوبند متناسب با بازوی بیمار باشد. طول کیسة هوا حداقل ۸۰ درصد و پهنای آن حداقل ۴۰ درصد دور قسمت میانی و بالایی بازوی فرد باشد.

• بازوبند را به‌طور مناسب دور بازو بپیچید؛ طوری‌که وسط کیسة هوایی بازوبند بالای شریان بازویی و لبة تحتانی بازوبند حدود ۲ سانتی‌متر بالای چین آرنج قرارگیرد.

•  وضعیت مناسب برای اندازه‌گیری فشار خون: صحیح ‌ترین حالت برای اندازه‌گیری فشار خون وضعیت درازکشیده  و یا  وضعیت نشسته راحت بطوریکه باید دست بیمار به نحوی قرار داده شود که هم سطح قلب باشد. (در شرایط خاصی که احتمال می‌دهیم بیمار فشار خون پایین داشته باشد ولی در حالت دراز کشیده فشار خون طبیعی است، یکبار دیگر فشار خون را در حالت ایستاده یا نشسته با پاهای آویزان اندازه می‌گیریم که اگر افت فشار ارتواستاتیک داشته باشد معلوم ‌شود).

• لازم است که بیمار تا نیم ساعت قبل از اندازه‌گیری فشار خون غذا و چای میل نکرده باشد و سیگار نکشیده باشد. کافئین موجود در چای و قهوه و نیکوتین موجود در سیگار سبب افزایش فشارخون می‌شوند.

• حدود ۵ میلیمتر جیوه تفاوت بین فشارخون دو بازو  نرمال  است. در بعضی شرایط(دیسکسیون مزمن آئورت و تنگی شریان ساب‌کلاوین)، در تمام موارد، فشارخون باید از بازویی اندازه‌گیری‌شود که فشار بالاتری دارد.

• اندازه گیری فشار خون باید در شرایط آرام و بدون استرس انجام گیرد. در ضمن لازم است بیمار قبل از اندازه‌گیری فشار خون فعالیت فیزیکی سنگینی انجام نداده باشد و قبل از اندازه‌گیری فشار خون، حداقل به مدت ۱۰-۵ دقیقه آرام وبدون استرس بنشینید .فشار خون در شرایط فعالیت ورزشی،  خستگی ویا عصبانیت درهمه بالا می رود و در افراد بیمار این افزایش شدیدتر از افراد نرمال است.  فشار خون اندازه گیری شده در این شرایط  نشانگر درستی از فشار خون میانگین نمی باشد.

• لباس آستین کوتاه بپوشید.بالا زدن استین تنگ لباس  با فشار روی شریان موجب خطای اندازه گیری میشود.

• بازوبند باید در بازوی بیمار به نحوی بسته شود که نه خیلی شل باشد و نه خیلی سفت والا موجب خطا در اندازه گیری میشود.

 اگر میزان فشار خون سیستولیک فرد  بالاتر از ۱۴۰ میلیمتر جیوه و فشار دیاستولیک بیش از ۹۰ میلیمتر جیوه باشد، مبتلا به پرفشاری خون است.

دستگاه سنجش فشار خون:

دستگاه اندازه گیری فشار خون یک وسیله ضروری در تشخیص پزشکی است. این دستگاهها انواع مختلفی از جمله نوع جیوه ای، عقربه ای و اتوماتیک  دارند. فشارسنج های جیوه ای ساده ترین و دقیقترین وسیله برای اندازه گیری فشار خون هستند. در ذیل قسمتهای مختلف دستگاه فشارسنج جیوه ای توضیح داده می شود.

۱- کاف یا بازوبند:  کاف یک پوشش دو لایه از جنس پارچه و دراز است که خاصیت ارتجاعی نداشته و به دور بازو پیچیده می شود. بازوبند باید به اندازه کافی بلند باشد تا بطور کامل دور بازوی فرد را بگیرد. 

۲- کیسه هوا:  کیسه هوا از جنس لاستیکی است که در درون بازوبند قرار می گیرد و قابل باد شدن است. این کیسه قابل مشاهده نیست و فقط دو لوله لاستیکی متصل به آن از بازوبند خارج میشود. کیسه هایی که نسبت به بازوی فرد خیلی کوتاه یا باریک باشند و یا هر دو اشکال را داشته باشند (در مجموع خیلی کوچک باشند) فشار خون را بطور کاذب بالاتر از فشار خون واقعی و اگر بیش از حد پهن باشند، فشار خون را پایینتر از فشار خون واقعی نشان خواهند داد. اگر کیسه کاملاً دور بازو را نگیرد یا وسط کیسه دقیقاً روی شریان بازویی قرار نداشته باشد، ممکن است فشار اندازه گیری شده، فشار واقعی نباشد. در بعضی دستگاهها وسط کیسه لاستیکی با علامت بر روی بازوبند، مشخص شده است. اندازه عرض کیسه هوا بطور متوسط ۱۵- ۱۳ سانتیمتر و طول آن ۳۵- ۳۰ سانتیمتر است.

۳- لوله های لاستیکی :  از وسط کیسه هوا دو لوله لاستیکی خارج می شود که یکی به پمپ و دیگری به دستگاه وصل میگردد. این دو لوله، کار انتقال و خروج هوا را بر عهده دارند. طول لوله باید حدود ۷۶ سانتیمتر باشد.

 ۴- پمپ لاستیکی، دریچه و پیچ تنظیم هوا:  از این پمپ برای تلمبه کردن و انتقال هوا به داخل کیسه هوا و تخلیه هوا از آن، استفاده میشود. برای ورود و خروج هوا بر روی پمپ دریچه ای در نظر گرفته شده است که بوسیله پیچ فلزی که با دست باز و بسته میشود، ورود و خروج هوا تنظیم میگردد. اگر پیچ ورود و خروج هوا را ببندیم، باید جیوه در سطح ثابت بماند و در زمانی که آن را باز میکنیم، باید اجازه دهد سطح جیوه بطور قابل کنترل پایین بیاید.

۵- مخزن جیوه :  مخزن جیوه در انتهای دستگاه و داخل لوله شیشه ای قرار دارد و دارای یک پیچ تنظیم است که ورود و خروج جیوه را به داخل لوله شیشه ای تنظیم می کند. قبل از اندازه گیری فشار خون باید پیچ مخزن جیوه باز شود تا اجازه دهد جیوه به درون لوله راه یابد. در زمانی که هیچ فشاری وجود ندارد سطح جیوه در لوله باید بر روی صفر باشد. پس از خاتمه اندازه گیری باید دستگاه را کج نمود تا جیوه درون لوله به سمت مخزن هدایت شود و سپس پیچ مخزن را بست تا در زمانی که از دستگاه استفاده نمی شود جیوه در لوله باقی نماند.

۶- لوله شیشه ای :  این لوله درون یک محفظه فلزی مدرج قرار دارد که برحسب میلیمتر جیوه و به فاصله های ۱۰ میلیمتر جیوه درجه بندی شده است. با باد کردن کیسه هوا، در صورتی که پیچ مخزن جیوه باز باشد، جیوه به درون لوله راه یافته و بالا میرود و با تخلیه باد کیسة هوا، سطح جیوه در لوله پایین می آید. میزان فشار را میتوان از روی سطح جیوه در لوله مدرج خواند. چون سطح جیوه به صورت هلالی در لوله قرار میگیرد، برای خواندن میزان فشار خون باید بالاترین نقطه هلال جیوه در ستون را در نظر گرفت.دستگاه فشارسنج نشان می‌دهد که فشارخون شما تا چه حد می‌تواند ستون جیوه موجود در دستگاه را بالا ببرد و در نتیجه فشارخون شما به میلی‌متر‌جیوه (mmHg) بیان می‌شود.

در دستگاه عقربه ای به جای مخزن جیوه و لولة شیشه ای از یک فشارسنج عقربه ای استفاده شده است که با یک فنر کار میکند و بقیه قسمتهای آن مشابه دستگاه جیوه ای است. حسن این مدل در سبکی، کوچکی و راحتی حمل ونقل است اما باید بطور دورهای تنظیم و کالیبره شود.

 گوشی پزشکی :  از سه قسمت تشکیل شده است:  ۱- قسمت گوشی :این قسمت از دو لوله فلزی تشکیل شده است که در انتهای آنها پوشش لاستیکی قرار دارد و باید بطور ثابت و راحت در داخل گوشها قرار گیرد. با توجه به آناتومی گوش این قسمت بصورت مورب قرار داده می شود و قسمت مورب آنها باید متمایل به جلو باشد تا موازی کانال گوش باشد. طوری زاویه انرا تنظیم کنید که کانال گوش کامل با آن پوشیده وکمترین صدای بیرون داخل گوش شود.دو لولة فلزی در انتهای دیگر به دو لوله لاستیکی متصل میشوند.۲- لوله های لاستیکی :  این دو لوله از یک طرف به لوله های فلزی متصل هستند و سپس به هم متصل شده و به صفحه گوشی وصل میگردند.۳ – دیافراگم یا صفحه گوشی :  این قسمت از یک صفحه  (دیافراگم) تشکیل شده است که به انتهای لولة لاستیکی متصل است. گاهی بعضی از صفحه های گوشی دو طرف داردکه  طرف دیگر آن بل (قسمت کوچکتر و با سطح گودتر) نام دارد که این نوع  توسط یک قطعه فلزی میله ای شکل کوچک که قابلیت چرخش دارد، به انتهای لوله لاستیکی وصل است.  صدا از قسمت بل بهتر شنیده میشود؛ اما اگر از دیافراگم استفاده میشود باید با انگشتان دست صفحة گوشی را روی بازو نگهداشت.

  اندازه گیری فشار خون:

-اگر هوایی درون کیسه لاستیکی بازوبند باشد بوسیله پیچ تنظیم هوای پمپ دستگاه، هوای کیسه را تخلیه کنید و سپس بازوبند فشارسنج را به دور بازوی راست فرد ببندید. بازوبند نباید خیلی محکم یا خیلی شل به دور بازو بسته شود؛ زیرا میزان فشار خون بطور کاذب پایین یا بالا نشان داده میشود. بازوبند فشارسنج نباید روی آستین قرار گیرد.

- لبه تحتانی بازوبند باید ۳- ۲ سانتیمتر بالاتر از چین آرنج (گودی بین ساعد و بازو) باشد و دو لولة لاستیکی آن بطور قرینه در دو طرف سرخرگ بازویی و بر روی چین آرنج قرار گیرد. لوله ها نبایستی گره یا پیچ بخورند و همچنین نباید تا بخورند یا در زیر بازوبند گیر کنند.

- فرد معاینه کننده باید وضعیت مناسبی با میز معاینه داشته باشد. فاصله گیرندة فشار خون با فرد معاینه شونده نباید زیاد یا کم  باشد.

- اگر از فشارسنج جیوه ای استفاده میشود، ستون جیوه در وضعیت عمودی و در مقابل چشم معاینه کننده قرار گیرد و سپس  پیچ مخزن جیوه را باز کنید سطح جیوه در زمانی که هیچگونه فشاری به فشارسنج وارد نمی شود، دقیقاً باید روی صفر باشد. در صورت استفاده از فشارسنج عقربه ای عقربه باید روی صفر قرار گیرد. در فشارسنج های عقربه ای نیازی به این کار نیست.

- نبض مچ دست را با انگشتان اشاره و میانه حس کنید. این نبض در بالای مفصل مچ درون شیاری در امتداد انگشت شست حس میشود.

- برای اندازه گیری صحیح فشار خون پس از بستن بازوبند به دست فرد معاینه شونده، ابتدا لوله های گوشی را در گوش بگذارید و سپس صفحة گوشی (دیافراگم) را روی سرخرگ بازویی در چین آرنج (قسمت داخلی تاندون عضله دو سر بازویی) بین دو لوله لاستیکی فشارسنج قرار دهید. گوشی را با انگشتان دست محکم و یکنواخت در این قسمت نگهدارید، اما مراقب باشید که فشار زیاد بر روی گوشی موجب اختلال در خواندن میزان فشار خون خواهد شد. باید دقت کرد گوشی با بازوبند یا لوله های لاستیکی تماس نداشته باشد و در زیر بازوبند قرار نگیرد، زیرا صداهای مالشی ایجاد می کند. در تمام مراحل به ستون جیوه یا عقربه فشارسنج توجه کنید.با یک دستگوشی را نکه دارید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیکی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر کیسة هوای بازوبند را باد کنید تا دیگر صدای ضربان قلب سمع نشود بعد ۳۰ میلی متر جیوه بیشتر از  عدد بدست آمده باد کنید.   مجدداً پیچ پمپ را ببندید و بازوبند را باد کنید تا به حداکثر سطح باد کردن بازوبند (عدد به دست آمده) برسد؛ سپس پیچ پمپ را به آهستگی باز کنید و با سرعت آهسته ۳ میلی متر جیوه در ثانیه (یا هر ۳ ثانیه ۱۰ میلیمتر جیوه) باد بازوبند را تخلیه کنید. سطح جیوه یا عقربه کم کم پایین می آید تا جایی که صداهای کورتکوف (Kortotkoff) ظاهر میشود.   همزمان با اولین صدایی که در گوش شنیده میشود به سطح جیوه یا عقربه نگاه کنید و آن سطح را در ذهن به خاطر بسپارید. این سطح نشان دهندة فشار سیستولی یا ماکزیمم است. تخلیه باد بازوبند به آرامی ادامه می یابد و سطح جیوه یا عقربه نیز پایین می آید. همچنان به سطح جیوه یا عقربه توجه کنید. زمانی میرسد که دیگر صدای واضحی شنیده نمی شود یا صدا خفیف و کم کم قطع میشود. نقطه قطع صدا نشان دهندة فشار دیاستولی یا مینیمم است.  این سطح را در ذهن بسپارید سپس باد بازوبند را با باز کردن کامل پیچ پمپ به سرعت تخلیه کنید. عدد اول را به عنوان فشار ماکزیمم و عدد دوم را به عنوان فشار مینیمم یادداشت کنید.

 مثال:  بازوبند رابتدریج باد میکنیم اگر  در فشار ۱۳۰میلیمتر جیوه ضربان نبض را دیگر نشنویم تا فشار ۱۶۰ میلیمتر جیوه باد کردن را ادامه می دهیم سپس به تدریج باد آنرا خالی می کنیم . هنگام خالی کردن آن ، در فشار ۱۲۵میلیمتر جیوه ضربان نبض را می‌شنویم و هنگامی که فشار به۸۰ میلیمتر جیوه رسید، صداها کاملاً قطع می‌شود. اصطلاحاً بیان می‌کنیم که فشار خون بیمار ۱۲۵ روی ۸۰ میلیمتر جیوه (یادر عوام ۱۲روی ۷) است و بفرم ۷۰/۱۲۰ می نویسیم .

در روش دوم برای مبتدیان در ابتدا سطح حداکثر سطح باد کردن بازوبند را محاسبه کنید. یعنی ابتدا پس از بستن بازوبند به دست فرد معاینه شونده، بدون استفاده از گوشی  با یک دست نبض مچ همان دست را لمس کنید و با دست دیگر پیچ پمپ لاستیکی را ببندید و بصورت متوالی و سریع روی پمپ فشار آورید و آنقدر کیسة هوای بازوبند را باد کنید تا دیگر نبض مچ دست حس نشود در همان زمان سطح جیوه را که در ستون جیوه بالا آمده است یا عددی که عقربه روی آن قرار گرفته است (عدد قطع نبض) را در ذهن خود بخاطر بسپارید. سپس پیچ پمپ را کاملاً باز کرده و سریعاً باد بازوبند را تخلیه کنید. بعد ۳۰ میلی متر جیوه به آن عدد بدست آمده اضافه کنید. بنابراین حداکثر سطح باد کردن بازوبند بدست می آید. سپس  ۵ یا ۶ ثانیه دست فرد را بالا نگهدارید یا یک دقیقه صبر کنید و این بار از گوشی استفاده کنید  و به روش فوق و بر اساس حداکثر سطح باد کردن بازوبند قبلا  تعین شده  فشار خون را اندازه بگیرید 

 اشتباهات اندازه‌گیری فشار خون

چندین کار به اشتباه در اندازه‌گیری فشار خون متداول شده است که ذکر آنها ضروری است :

• اگر کل گوشی را زیر بازوبند قرار ‌دهید و یا آنرا محکم بفشارید ، فشار خون را بطور کاذب بالا نشان می‌دهد.
• لباس فرد معاینه شونده باید سبک و آستین های لباس به اندازه کافی گشاد باشد تا وقتی آستین بالا زده می شود روی بازو فشار وارد نکند. اگر آستین تنگ باشد و روی بازو فشار آورد باید لباس را درآورد. آستین تنگ باعث اعمال فشار روی سرخرگ بازویی شده و در نتیجه بطور کاذب فشار خون پایینتر از آنچه هست خوانده میشود.
• اگر از یک نوع بازوبند سایز متوسط برای همه استفاده ‌شود فشار ممکن است در افراد چاق و یا لاغر صحیح نباشد. بازوبند افراد چاق سایز بزرگتری از  افراد لاغر دارد بطوریکه کاف بازوبند فشارسنج باید حدود  یک سوم دور بازو باشد. استفاده از بازوبند خیلی کوچک، مقادیر فشارخون را به‌صورت کاذب بالا نشان‌می‌دهد.
• با یکبار اندازه‌گیری فشار خون نمی‌توان قضاوت صحیح از وضعیت فرد داشت و لازم است که این معاینه در زمانها و شرایط متفاوت تکرار شود.
• گاهی که معاینه کننده در لحظه شنیدن صدای اول شک می‌کند و همان لحظه بازوبند را دوباره باد می‌کند که این امر نیز فشار خون را بطور دروغین نشان می‌دهد زیرا باد کردن مکرر موجب احتقان وریدهای بازویی شده و در نتیجه بر روی میزان فشار خون تأثیر گذاشته و بطور کاذب فشار دیاستولی را افزایش و فشار سیستولی را کاهش می دهد..  در این شرایط باد فشار سنج را بطور کامل خالی و بعد از چند دقیقه مجددا اقدام فرمایید.
• در افرادی که ضربان قلب نامنظم دارند و فشار خون آنها از ضربانی به ضربان دیگر تغییر میکند، چندین بار فشار خون را با رعایت زمان مناسب اندازه گیری کنید. اعداد بدست آمده از فشار ماکزیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید و سپس اعداد بدست آمده از فشار می نیمم را با هم جمع کنید و متوسط آن را بدست آورید. این اعداد به عنوان فشار خون فرد در نظر گرفته می شود.

 نحوه اندازه‌گیری فشار خون با دستگاههای دیجیتالی

امروزه دستگاههای دیجیتالی اندازه گیری فشار خون در بازار موجود است. این دستگاهها شامل یک نوع مچ بند یا  بازوبند است که توسط لوله‌ای به قسمت الکترونیکی دستگاه وصل می‌شود. با فشار دادن دکمه‌ای روی قسمت دیجیتالی دستگاه ، کاف  شروع به باد شدن می‌کند تا به یک سطح معینی برسد سپس بطور اتوماتیک باد آن بتدریج خاتی می شود . در زیر کاف  یک گیرنده خاص الکترونیکی وجود دارد که نسبت به نبض حساس است و میزان فشار خون را روی صفحه نمایشگر نشان می‌دهد.

این دستگاه ها در صورت استاندارد بودن تا حدی قابل اعتماد هستند.ولی در عین راحتی برای کاربر، در صورت رعایت نکردن دستورالعمل سازنده،  دارای خطا های زیادی میباشند. برای اندازه گیری کم خطا بیمار باید در وضعیت خوابیده یا  نشسته ثابت قرار داشته، دست به جایی تکیه داده شود و هیچگونه حرکتی هنگام اندازه گیری نداشته باشد.  کاف آن باید درست در محل تعین شده بسته شود تا سنسور دیجیتالی در روی شریان قرار گیرد.

 آیا میزان فشار خون تغییر می‌کند؟

در حالت طبیعی طول شبانه روز ، میزان فشار خون افراد سالم تغییر می‌کند بطوریکه صبحها میزان فشار خون بالاتر و شبها پایینتر است. همچنین فشارخون در طول شبانه‌روز در اثر برخی از عوامل تغییر میکند مثل با شرایط استرس‌زا،فعالیت بدنی و ورزش،برخی غذاها بویژه غذاهای پر نمک و نوشیدنی های حاوی کافئین، برخی داروها یا مکمل های غذایی افزایش می‌یابد، سپس به سطح طبیعی بر می‌گردد. اما حتی در شرایط طبیعی نیزممکن است در هر بار اندازه‌گیری، فشارخون بالا و پایین رفته و مقدار آن  اندکی تغییرنماید(البته در محدوده نرمال) ،اما فردی‌ که‌ دچار بیماری‌ فشار خون‌ بالا است‌، به‌ هنگام‌ استراحت‌ نیز فشار خونش‌ بالاتر از حد طبیعی‌ است و در پاسخ به استرس فشارخونشان بسیاربیشتر از افراد سالم بالا میرود(پاسخ تشدید شده).

 برخی افراد که در منزل فشار خون طبیعی دارند هنگام ویزیت پزشک بدلیل اضطراب میزان فشار خون آنها بالا می‌رود(فشارخون روپوش سفید). به همین علت پزشکان اندازره گیری فشار خون را در ۳-۲ نوبت جداگانه و یا به صورت ۲۴ ساعته در منزل با دستگاه هولتر  توصیه می‌کنند و بعد تشخیص میدهند که فرد دچار فشار خون بالا است یا خیر.

آیا داشتن دستگاه فشار خون در منزل مفید است؟

افراد با اندازه‌گیری فشار خون در منزل بیشتر احساس آرامش می‌کنند پس اگر پزشک تشخیص دهد که فرد(سالم یا مبتلا به فشار خون) به علت اضطراب در کلینیک دچار فشار خون بالا می‌شود بهتر است که فرد به اندازه‌گیری فشار خون خود در منزل مبادرت کند.

اما در برخی افراد فشار خونی ، هنگامی که فشار خون خود رامکرر اندازه می‌گیرند، بیشتر دچار اضطراب می‌شوند و کنترل فشارخون بدلیل اضطراب بسیار مشکل می شود پس سنجش مکرر به این افراد توصیه نمی‌شود. فشارسنجهای دیجیتالی به آسانی می‌توانند در منزل مورد استفاده قرار گیرند ولی برخی از آنها کارایی خوبی ندارند. از استاندارد بودن ان مطمئن باشید.

دکتر محمد رضا تابان  

فوق تخصص قلب و عروق